1 - جنبهء منفى - اين جنبه شامل تباهىهايى است كه فتنه‌ها ببار مىآورند ، مانند : يك - درهم ريختن ارزشهاى ثابت شده اعم از آنهائى كه اصيل و پايدارند ، مانند ارزش حيات انسانها ، و آن ارزشها كه موقت و فرعى مىباشند . شايد بتوان گفت كه : متزلزل شدن اصيلترين ارزشها كه حيات آدمى است ، ناشى از تلفات بىشمار انسانها در طوفان و تلاطم فتنه‌ها بوده است كه متأسفانه سرتاسر تاريخ بشرى را فرا گرفته است . با شيوع چنين پديده اى ، يك امر طبيعى است كه روزها و شبها در تزلزل و بىارزش بودن حيات فكر مىكنيم و به جايى نمىرسيم . دو - بر هم خوردن واقعيت هدفها و وسيله‌ها و جابجا شدن آن دو كه بايستى از محاسبهء تفكيكى دقيق برخوردار شوند . رنج آورترين پديدهء فتنه همين است كه تكيه گاه مكتب ماكياولىها قرار گرفته است . سه - پوچ شدن اصول و قوانين تثبيت شده بدون احساس ضرورتى براى تفكيك دو نوع صحيح و باطل آنها از يكديگر . توقع مراعات واقعيات در فتنه‌ها و محفوظ نگاهداشتن سه عنصر مزبور ( ارزش ، هدف و وسيله ، اصول و قوانين ) از تباهىها و سوء استفاده‌ها ، درست مساوى توقع تنظيم خود به خودى صفحات كتابى ضخيم است كه در يك جنگل بى سر و ته دستخوش طوفانها گشته و هر صفحه اى در نقطه اى از جنگل بپرواز در آمده است . 2 - جنبهء مثبت - با تحليل كافى در همهء رويدادهاى فتنه انگيز ، اين حقيقت را مىتوان پذيرفت كه با نظر به آگاهىهاى محدود مردم معمولى و گرايشهاى بىاساس آنان ، جنبهء مثبت فتنه‌ها در مقابل جنبهء منفى آنها بسيار ناچيز است ، زيرا عبرتگيرى و تجربه اندوزى در رويدادها براى مردم معمولى بقدرى اندك است كه گوئى آن رويدادها در فضا به وجود مىآيند و در فضا هم نابود مىگردند و كارى با آن مردم ندارند ، و همين مردماند كه بهترين دستاويز آشوبگران در تلاطمها و فتنه‌ها مىباشند .