ناشى از فاصله اى كه شرايط گوناگون درك شونده با انسان درك كننده بوجود مىآورد ، ما را از تمييز واقعى حق و باطل و معرفتهاى تفسير كنندهء هستى ، بدون دخالت بازيگرى حسّى و ذهنى ، محروم مىسازد . در صورتى كه تكاپو در راه تصفيهء شخصيت و نگهدارى آن از آلودگىهاى حيوانى و درندگى و خودخواهىهاى متنوع ، براى ما آن فهم برين را بوجود مىآورد كه آگاهىهاى عالى را بدنبال دارد . منكر اين گونه آگاهىها بايستى مقدار فراوانى از معارف عالى بشرى را كه شرق و غرب را فرا گرفته است ، ناديده بگيرد . آگاهىهاى مربوط به ارزشهاى عالى انسانى و فداكارىهاى حياتى در راه تحقق بخشيدن به آنها را نمىتوان از محسوسات جهان عينى و از آن امور ذهنى كه مستند به محسوسات عينى است ، استنباط كرد . چنان كه از فعاليتهاى عقل نظرى كه وسيلهء فعاليتهاى فكرى معمولى است و دائما با فرمان شخصيت ساخته شده در محيط و ديدگاه‌هاى محدود ، دست به كار مىگردد ، نمىتوان توقع داشت كه بيك انسان اثبات كند كه انسانها را در امتيازات و نيروهاى خود ، مشترك بداند ، زيرا آن عقل نظرى كه تابع شخصيتهاى خودبين و خودخواه است ، جز سودجويى و انتخاب اصلح براى خويشتن منطق ديگرى ندارد ، از طرف ديگر : عقل سر تيز است ليكن پاى سست ز آنكه دل ويران شده ست و تن درست عقل نظرى در زمينهء خودمحورى مىتراشد و مىخراشد و مىكاود و مسئله اى را حل نكرده آن مسئله را با چند سؤال ديگر آبستن ساخته پيش روى متفكر مىگذارد و در هنگام خداحافظى هم مىگويد : من كارى با چون و چراها ندارم ، اينست كه مىبينى حيات از تكامل اجزاى ماده در مجراى قوانين طبيعت بوجود آمده رو به تكامل عالىتر مىرود . اين پاسخ هفت ميليون سؤال مربوط به حيات را حل و فصل مىنمايد . « اين مطلب كه پيرامون پديدهء حيات هفت ميليون چون و چرا وجود دارد ، از آقاى اپارين دانشمند زيست شناس معروف اتحاد جماهير شوروى است » ( 1 )

--> ( 1 ) اپارين در كتاب حيات ، طبيعت منشأ و تكامل آن ص 183 ترجمه آقاى هاشم بنى طرفى چاپ چهارم ، چنين مىگويد : « فقط از راه چنين برداشت تكاملى است كه امكان مىيابيم نه فقط بفهميم كه در بدن موجودات زنده چه رخ مىدهد و چرا رخ مىدهد ، بلكه همچنين خواهيم توانست به هفت ميليون چون و چرائى پاسخ بدهيم كه براى شناخت واقعى جوهر حيات در برابر ما قرار مىگيرند » .