محمد تقي جعفري
347
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى
1 - گروهى از آيات صريحا مىگويد : خداوند همه چيز را نخواسته است يعنى چنان نيست كه تمام رويدادهايى را كه از انسان پديدار مىشود ، مربوط به مشيت خداوندى است ، مانند « ولَوْ شاءَ الله لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً ولكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ 5 : 48 . » ( 1 ) ( اگر خداوند مىخواست شما را يك امت مىگردانيد ، ولى شما را در آن چه كه داده است آزمايش مىكند ) . مفاد اين آيه و آيات گروه دوم چنين است كه مشيت خداوندى نه اجتماع آنان را به طور تكوينى خواسته است و نه پراكندگى آنان را ، بلكه موقعيتى را كه براى آنان به وجود آورده ، براى آزمايش مىباشد . از اينجا مىتوان بيك قضيهء كلى كه دليل روشنى براى عدم عموميت مشيت او است ، استفاده كرد و آن اينست كه اگر چنين است كه همهء رويدادهاى بشرى بايد مطابق مشيت الهى صادر شود ، آزمايش به كلى نامعقول وپوچ خواهد بود . از اين قبيل آيات كه مشيت خداوندى را از كارهاى اختيارى انسانها بر كنار معرفى مىكند زياد است ، مانند آيه 35 - و 107 و 112 الانعام . 2 - آياتى در قرآن مجيد وجود دارد كه با صراحت قاطعانه تعلق مشيت خداوندى را به شرك وكفر وفسق نفى مىكند . مانند : « سَيَقُولُ اَلَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ الله ما أَشْرَكْنا ولا آباؤُنا ولا حَرَّمْنا مِنْ شَيْءٍ كَذلِكَ كَذَّبَ اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذاقُوا بَأْسَنا 6 : 148 . . . » ( 2 ) ( آنان كه شرك ورزيدهاند ، خواهند گفت : اگر خدا مىخواست ، نه ما و نه پدرانمان به خدا شرك نمىورزيديم و چيزى را هم تحريم نمىكرديم . به همين ترتيب كسانى كه پيش از آنان بودند حقيقت را تكذيب كردند تا عذاب ما را چشيدند . )
--> ( 1 ) سوره المائده آيه 48 . . ( 2 ) سوره الانعام ، آيهء 148 - سوره النحل ، آيه 35 - سوره الزخرف ، آيه 20 . .