محمد تقي جعفري

293

تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى

از مجموع ملاحظات در منابع اسلامى نتيجهء قاطعانهاى به عنوان محبوبيت عشق ديده نمىشود ، واصطلاح عشق الهى را نمىتوان به ماخذ ومنابع اوليهء اسلامى مستند ساخت . 23 - آيا كلمات ديگرى در منابع اسلامى به جاى عشق به كار برده شده است ؟ كلماتى كه در لغت عربى به مفهوم عشق وحالات شبيه به آن به كار برده مىشود ، زياد است ، از آن جمله : هوا ، حب ، غرام ، صبابه ، تيم ، وله ، ود ، مقه ، عشق ، خله ، كلف ، لوعه ، شغف : جوى ، لعج ، تبل ، تدليه ، هيم . مفاهيم بعضى از كلمات فوق اعم از عشق به معناى اصطلاحى است ، مانند هوى وحب وخله وهيم وهيام و بعضى ديگر خواص ولوازم عشق را در بر دارد مانند وله وتبل . چند عدد از آنها هم مفهوم مستقيم عشق را دارا مىباشد ، مانند جوى وعشق ولعج . در آيات قرآنى كلمه حب وود به كار برده و آنها را ميان خدا وبندگان مقرر نموده است . اما چنان كه گفتيم ، كلمهء عشق در قرآن وجود ندارد و همچنين ساير كلماتى كه به معناى عشق به اصطلاح معمولى نزديك است در قرآن ديده نمىشود . بلى ، در بعضى از دعاها كلمات وجملاتى وجود دارد كه به معناى علاقهء شديد واشتياق شبيه به عشق مىباشد . به عنوان نمونه : 1 - « و اجعل لسانى بذكرك لهجا وقلبى بحبك متيما . » ( 1 ) ( زبانم را به ذكرت گويا قلبم را به محبتت بىقرار فرما ) . 2 - « و لا تحجب مشتاقيك عن النظر الى جميل رؤيتك . » ( 2 ) ( پروردگارا ، مشتاقان ديدار زيبايت را محروم ومحجوب مفرما . )

--> ( 1 ) دعاى كميل بن زياد از علي عليه السلام . . ( 2 ) مناجات خمس عشر ، مناجات سوم على بن الحسين عليه السلام . .