وى خارج است . چون چنين است و خود علم حدود خود را معين مىكند ، هنگامى كه از نتايج حاصل شده به وسيلهء علم بحث بميان مىآيد ، اعتماد ما به صحت آن نتايج بيشتر مىشود . از طرف ديگر نبايد از نظر دور داشت كه حوزه هاى مختلف فعاليت روح بشر را هرگز نمىتوان به طور كامل از يكديگر مجزا كرد ، زيرا ارتباطى عميق و صميمانه در ميان آنها بر قرار است » . ( 1 ) 9 - « فرض وجود رابطهء علت و معلولى در تمام حوادثى كه اتفاق مىافتد ، پايه‌اى است كه روش زندگى روزانهء ما بر آن ساخته مىشود ، ولى ، از طرف ديگر يك منبع معرفت مستقيمتر و نزديكتر به خود داريم كه همان ضمير و خود آگاهى انسان است ، و اين چشمهء معرفت به ما مىگويد كه در آخر دست ، فكر و ارادهء ما تابع قانون عليت نيست . نداى درونى ضمير ما را مطمئن مىكند كه در هر لحظه شايستگى آن را داريم كه از ميان دو راه موجود يكى را انتخاب كنيم . نتيجهء اين آن است كه هر كس مسئول اعمالى است كه انجام مىدهد ، و بر همين شالوده است كه شرافت اخلاقى انسان طرح ريزى مىشود . » ( 2 ) 10 - « اگر كسى در مقابل اين همه نتايج محسوس ، چشم خود را ببندد و در بارهء شكست كاركنان علم در موضوع كليات سخن بگويد ، مثل آن است كه بىهوده به خود رنج مىدهد . براى نشان دادن سهم عظيمى كه علم در ترقى دادن معرفت بشرى دارد ، استدلال دقيق ضرورت ندارد ، و همين اندازه كافى است به حوادثى كه در برابر ديده گان هر كس مىگذرد اشاره شود . چه دليلى از اين بهتر كه كسى كه در خانهء خود نشسته است به بانگ هواپيما كه از بالاى سرش مىگذرد گوش دهد ، يا كليد راديو را باز و از مرد شكاك دعوت كند ، تا اصواتى را كه از هزاران كيلو متر مىرسد بشنود . ارزش مجاهدتهاى بشرى در نتايجى است كه از آنها به دست آمده و هميشه چنين خواهد بود . » ( 3 )

--> ( 1 ) همان مأخذ ، ص 149 و 150 . . ( 2 ) همان مأخذ ، ص 153 . . ( 3 ) همان مأخذ ، ص 192 . .