1 - قانون عليت در روبناهاى جهان هستى جريان دارد . بىسبب بيند چو ديده شد گذار تو كه در حبسى سبب را گوش دار ( 1 ) تو ز طفلى چون سببها ديده اى در سبب از جهل بر چفسيده‌اى ( 2 ) با سببها از مسبب غافلى سوى اين رو پوشها ز ان مايلى چون سببها رفت بر سر مىزنى ربنا و ربناها مىكنى رب همىگويد برو سوى سبب چون ز صنعم ياد كردى اى عجب حاصل آن كه در سبب پيچيده اى ليك معذورى همين را ديده‌اى ( 3 ) در حقيقت خالق آثار اوست ليك جز علت نبيند اهل پوست ( 4 ) اى ز غفلت از مسبب بىخبر بندهء اسباب گشتستى تو خر ( 5 ) گفت آرى گر توكَّل رهبر است اين سبب هم سنت پيغمبر است رمز الكاسب حبيب الله شنو از توكَّل در سبب كاهل مشو ( 6 ) اين است يكى از مسائل حساس قانون عليت . درست توجه شود كه جلال الدين قانون سببيت و عليت را به هيچ وجه منكر نيست ، بلكه در بعضى از ابيات دامنهء قانون مزبور را حتى به جهان ابدى هم كشانيده مىگويد : اين جهان و آن جهان زايد ابد هر سبب مادر اثر از وى ولد اين سببها نسل بر نسل است ليك ديده‌اى بايد منور نيك نيك ( 7 )

--> ( 1 ) دفتر دوم ، ص 107 بيت 41 . . ( 2 ) دفتر سوم ، ص 188 بيت 9 . . ( 3 ) دفتر سوم ، ص 188 بيت 10 و 11 و 14 . . ( 4 ) دفتر سوم ، ص 194 بيت 47 . . ( 5 ) دفتر چهارم ، ص 254 بيت 3 . . ( 6 ) دفتر اول ، ص 21 بيت 25 . . ( 7 ) دفتر دوم ، ص 94 بيت 42 و 44 . .