مقدمهء يكم - بر مباحث عليت و علت و معلول : جنبهء تاريخى درك عليت چنين مىنمايد كه احساس رابطهء عليت ميان اشياء تاريخ بس طولانى دارد عليت به معناى « اين از آن » در دورانهاى باستانى به شكل خام ابتدايى در اذهان بشرى جريان داشته است . از آن موقع كه بشر نمودى را به طور مكرر در دنبال نمودى ديده به طور ناخود آگاه با رابطهء عليت سر و كار داشته است ، با نظر به رشد تدريجى تعقل ، دقت و تجريد و توسعه در بارهء رابطهء مزبور پديدار گشته است . شايد براى ابد اين مشكل قابل حل و فصل نباشد كه آيا افراد انسانى رابطهء عليت ميان اشياء را زودتر فهميده است ، يا تعاقب حوادث را ، به اين معنا : ما نمىدانيم كه بشر ابتدايى حتى انسانهاى رشد نيافتهء دورانهاى بعدى پشت سر هم قرار گرفتن حوادث را با عليت توضيح مىداده است ، يا با مجرد تعاقب حوادث ، مانند فصول چهارگانه ( بهار ، تابستان ، پائيز ، زمستان ) ؟ براى تحقيق تاريخى مسئلهء علت و معلول و رابطهء عليت ، لازم است كه مسائل زير دقيقاً مورد بررسى قرار بگيرد . 1 - بدان جهت كه رابطهء عليت ميان دو نمود عينيت خارجى ندارد ، بلكه يك امر ذهنى مانند ساير روابط است ، چه راهى براى اثبات بروز رابطهء مزبور در اذهان انسانهاى ابتدايى در دست داريم ؟ 2 - آيا مىتوان تماس ذهنى كودكان ابتدايى را با حوادث « يكى پس از ديگرى » با تماس ذهنى انسانهاى باستانى مقايسه كرد ؟ 3 - از كدامين دوره و تحت چه شرايطى تصادف را محال دانسته‌اند ؟ آيا انعكاس غير ممكن بودن تصادف در ذهن انسانهاى گذشته ، بتدريج بروز كرده است ، يا دوره معينى از نظر معلومات پيش آمده است كه موضوع تصادف براى آنان محال جلوه كرده است ؟ 4 - توجه آنان به وضع روانى خويش و كشف رابطهء عليت ميان پديده هاى روانى و كشف همين رابطه ميان كردارها و گفتارها و پديده هاى روانى چگونه و كى شروع