محمد تقي جعفري
41
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى
آيه « إِنَّا عَرَضْنَا اَلأَمانَةَ عَلَى اَلسَّمواتِ وَاَلأَرْضِ وَاَلْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا اَلإِنْسانُ إِنَّه كانَ ظَلُوماً جَهُولًا » 33 : 72 ( 1 ) ( ما امانت را به آسمانها و زمين عرضه داشتيم ، آنها از حمل اين امانت امتناع ورزيده و حالت وجد آميخته با بيم پيدا كردند ، انسان اين امانت را حمل نمود ، او ستمكار و نادانست ) . امانتى كه به زمين و آسمانها عرضه شد در تفسير اين آيه اختلاف نظر ميان دانشمندان تفسير و فلاسفه ى اسلامى وجود دارد . به نظر مىرسد كه مقصود از امانت خداوندى همان هدايت واقعى است كه براى هر موجود به حسب استعدادش عطا فرموده است ، به طورى كه اگر اين هدايت بدون انحراف در آن موجود جريان داشته باشد ، به هدف اصلى وجود خويش خواهد رسيد . همين مضمون را از آيات زيادى مىتوان پيدا كرد . مثلًا در آن جا كه فرعون از موسى مىپرسد كه خداى شما ( موسى و هارون عليهما السلام ) كيست ؟ حضرت موسى عليه السلام مىفرمايد : « رَبُّنَا اَلَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى » 20 : 50 ( 2 ) ( خدا ما كسى است كه به تمام موجودات خلقت بخشيده ، سپس آنها را به راه خود هدايت فرموده است ) و آيهء « ثُمَّ اِسْتَوى إِلَى اَلسَّماءِ وَهِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ اِئْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ » 41 : 11 ( 3 ) ( پس از آن كه شالودهء خلقت را ريخت به آسمان كه در حال گاز بود نگريسته ، به آسمان و زمين فرمود : با اختيار يا بىاختيار و به هر حال پيش بياييد . زمين و آسمانها گفتند : ما به اختيار به خدمت تو مىشتابيم . )
--> ( 1 ) سوره احزاب ، آيهء 72 . . ( 2 ) سوره طه ، آيه 49 و 50 . . ( 3 ) سوره فصلت ، آيه 12 . .