ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )
346
شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )
شارح گويد : نصح و نصيحت قصد خير به ديگرى داشتن است . ملاء به قصر ، به معناى جماعت است ، تقريع به معناى كوبيدن از باب ( قطع ) به معناى ملامت و سرزنش استعمال مىشود . يعنى - كسى كه مىخواهد ديگرى را نصيحت كند شايسته است كه پند دادنش در خلوت باشد نه در جمع چون در خلوت نزديكتر به پذيرش خواهد بود . زيرا پند دادن در جمع نصيحت خالص نيست بلكه سرزنش خالص است و به همين جهت گفته است : در او اثر نمىكند . بلكه بر تنفّر و عناد او مىافزايد . 38 - اذا تمّ العقل نقص الكلام . امير مؤمنان ( ع ) فرمود : هر گاه عقل كامل باشد سخن كاهش يابد . شارح گويد : عقل همان حجاست و به آن نهيه به ضمّ ( ن ) نيز گويند كه مفرد نهى مىباشد ، عقل را نهى ناميدهاند چون آدمى را از كار زشت باز مىدارد و نقص الشيء نقصانا از باب نصر است و نقصه غيره نقص هم به صورت متعدى و هم به صورت لازم به كار مىرود . مىگويم : نقص مصدر متعدّى است و نقصان مصدر لازم است . در مختار الصحاح چنين آمده است . و كلام اسم جنس است كه بر كم و زياد گفته مىشود و در اصطلاح ، لفظى است كه مفيد فايده اى باشد كه سكوت در برابر آن درست باشد . معناى اين كلمه آن است كه : هر كس عقل كامل داشته باشد سخنش مختصر و در نزد خردمندان پذيرفته و مقبول است ، و از اين جاست كه گفته شده : بهترين سخن آن است كه اندك باشد و مطلب را برساند ، پس پرگويى نشان نادانى است و نشان پرگويى نكوهش و خستگى است . 39 - الشفيع جناح الطَّالب . امير مؤمنان ( ع ) فرمود : شفيع بال جوينده است . شارح گويد : امام ( ع ) شفيع را به بال و جوينده را به پرنده تشبيه فرموده است ، چون جوينده به وسيله شفاعت شفاعت كننده به خواستهء خود مىرسد همانطور كه پرنده به وسيلهء بال به مقصودش مىرسد پس تشبيه نخست تشبيه بليغ و تشبيه دوّم استعاره بالكنايه است ، و ثابت كردن بال براى جوينده استعارهء تخييليه است . معناى سخن امام ( ع ) اين است كه هر كس به ريسمان ( رشته ) شفاعت چنگ بزند در امورى كه به كسى نيازمند است خواه جلب منفعتى باشد يا دفع مضرّتى بيشتر اوقات به مقصودش مىرسد و آنچه را خواسته به دست مىآورد چون از ظاهر گفتهء ذيل فهميده مىشود :