و مشورت ، ضميمه ساختن كارى به تصويب ديگرى است و آن كارى مستحب است به دليل فرمودهء خدا خطاب به پيامبرش ( ص ) كه با آنان ( مسلمانان ) در كارها مشورت كن ( 1 ) . معناى اين سخن امام ( ع ) اين است كه هر كس راى زنى با شخص خردمند و صاحب بينش را ترك كند در كارش به حقيقت نمىرسد و ظاهر است كه اين سخن به صورت مبالغه است تا افراد را به راى زنى تشويق كنند و به صورت قطعى نيست و گرنه لازم آيد كه هيچ كس در كار خود جز با راى زنى به حق نرسد ، با آن كه چنان نيست ، و گويند : انسان بر سه قسم است ، مرد كامل ، و مردى كه نيمى از كمال دارد ، و مردى كه هيچ كمال ندارد ، امّا مرد كامل آن است كه خردى كامل داشته باشد ، و در عين حال با خردمندان مشورت مىكند ، و امّا مردى كه نيمى از كمال دارد كسى است كه خرد و فكر دارد امّا مستبّد به راى خويش است و با كسى مشورت نمىكند ، و امّا كسى كه كمالى ندارد شخصى است كه خرد كافى و فكر كامل ندارد ، و با اين حال مشورت را هم ترك مىكند . اگر كسى گويد : با آن كه پيامبر ( ص ) متّصف به عقل و فكر كامل است پس در اين كه او را خداوند امر به مشورتت فرموده چه فايده اى است مىگوييم : مشورت در مورد آن حضرت موجب جلب دوستى ياران اوست كه آنان را طرف مشورت قرار مىدهد و اين كه در مشورت كردن با خردمندان ، به دو اقتدا نمايند و از استحقاق و سرزنش رهايى يابند اگر رسيدن به حق بر ايشان ميسّر نشود زيرا به دست آوردن مقصود تنها با كمك خداوند علَّام است نه با مشورت چنان كه سياق آيه بدان اشاره دارد . كه هر گاه تصميم قطعى بر كارى گرفتى پس بر خداى توكَّل كن ( 2 ) يعنى نه بر يارانت اعتماد كن و نه بر مشورت بلكه بر خدايت اعتماد كن ، در تفسير امام ابو الليث ( ره ) چنين آمده است . 24 لا مروّة لكذوب . امير مؤمنان ( ع ) فرمود : دروغگو را مروّت نيست . شارح گويد : اصل مروّت مروءت از مرء است همزهء آن قلب به واو شده سپس در واو

--> ( 1 ) سوره آل عمران ( 3 ) آيه 159 . ( 2 ) قسمتى از آيه 159 . آل عمران ( 3 ) .