ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )
243
شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )
برتر و پيشتر است . پس شايسته است كه مدلول يعنى سقوط خردها نسبت به دليل و راهنماى آن كه طمعهاست پايينتر باشد . سرپرست راهنمايى و توفيق ، خداى منان است . كلمهء سى و چهارم گفتار امام عليه السلام : من ابدى صفحته للخلق هلك . هر كه كرانهء روى خود را براى مردم آشكار سازد هلاك شود . شارح گويد : منظور از صفحهء شيء جانب و كرانهء آن است ، و ابدى يعنى آشكار ساخت . هلاك در اصل ساقط شدن است و هر كه از حالتى سقوط كند كه در حقيقت آن حالت كمال و خير باشد ، نابود است . بايد بدانى كه اين كلمه در سخن امام عليه السلام تتمّه اى دارد كه معناى آن را توضيح مىدهيم . هر كه كرانه روى خويش را بر مردم آشكار كند پيش مردم نادان نابود و بى اعتبار شود . در اين صورت بر تو آشكار مىشود كه منظور امام عليه السلام اين است كه : هر كس خويشتن را نيكو قرار دهد در برابر مردم نادان كه ارزش خود را نمىشناسند و از صفت پست نادانى خويش آگاه نيستند . و نيز از نقصانى كه نتيجهء نادانى است بى خبرند و بر آنان تنگ بگيرد در آشكار ساختن و يارى حق ، و شمشير تعصّب را در مورد حق به رويشان بكشد و آنان را بر سلوك در راه عدالت وادار سازد بى آن كه خشونت خود را با نرمى بياميزد و سختگيرى را با نرمى درهم آميزد ، در ميان آنها به هلاكت مىرسد . به او توجّهى نمىكنند و ضايع مىشود . و اين نادانان به خاطر نشناختن ارزش حق به او روى نمىآورند . و چون به اهدافى كه شايسته است بروند آگاهى ندارند ، بلكه به انجام دادن ضدّ آن خو گرفتهاند ، از طرفدار حق مىگريزند و با او به دشمنى مىپردازند . چون غالبا حقى كه وى نادانها را به آن وا مىدارد با هدفهاى فاسد آنان مخالفت دارد و بسا اتفاق مىافتد كه اين جانبدارى از حق به كشته شدن و نابودى او منجّر مىگردد يا انواع آزارها بر او وارد مىآيد چون از چشيدن تلخيهاى حق سخت اذيّت شدهاند ( به زعم خودشان مقابلهء به مثل مىكنند ) ، اين شخص حامى حق ، نسبت به نادانان و متفاوت بودنشان در پذيرش حق و نپذيرفتن آن ، ضعيف و ناتوان مىباشد . اين كلمه از آشكارترين دليلهايى است بر اين كه امام على عليه السلام از همهء مردم