هر چه لازم است بگريزد مىگريزد شفيع نيز وسيله اى براى شخص مورد شفاعت است تا آنچه را مىخواهد به دست آورد ، و از هر چه گريختنى است رها شود . در اين كلمه هشدار و تشويق شفيع است تا براى شفاعت در امورى كه شايسته است بكوشد و تشويقى براى حاجتمند است بر اين كه دل برادران را حفظ كند و آنان را براى زمان نيازمندى ذخيره نمايد تا در خواسته ها به ايشان متوسّل شوند ، امّا در مورد اوّل براى اين است كه شفاعت عاملى از عوامل حاصل شدن مقصود براى شخص خواستار است ، پس شفيع در موجود شدن اين خواسته شركت دارد مانند بال پرنده كه ابزارى است و به وسيلهء آن مقصود پرنده حاصل مىشود ، و به همان سبب آن دو در جزا شريكند به دليل فرمودهء خداى تعالى : كسى كه شفاعت نيكى كند او را از آن بهره اى است و كسى كه شفاعت بدى كند او را از آن بهره اى است ( 1 ) و نيز شفاعت از عوامل انس و دوستى و بر آمدن حاجتها و گرفتاريهايى است كه از مردم بسيار و گردهم آيى آنان خواسته مىشود ، پس هر كه شفاعت را ترك كند مانند شخصى است كه در برابر لطف خداوندى و حكمت پروردگارى كسالت نشان دهد ، و آن دلالت دارد بر اين كه كوشش در شفاعت از موجبات نزديكى و وسيله هايى براى قرب به آفريننده و معبود مىباشد خداوندى كه سخت قدرتمند است ، امّا مورد دوّم آشكار است ، و توفيق از خداست . كلمهء هشتم گفتار آن حضرت ( ع ) : المسئول حرّ حتى يعد ( 2 ) . مرد مسئول آزاد است تا زمانى كه وعده دهد . شارح گويد : معناى حرّ را پيش از اين دانستى و مقصود از آن در اين جا كسى است كه از قيد بندگى رها باشد و در مقابل آن بنده است ، و در اين جا مقصود اين است كه مرد مسئول از بندگى آزاد است تا زمانى كه در مورد حاجتى وعده نداده است و چون وعده داد همان وعده از عوامل بندگى او مىشود بيان اين حكم آن است كه انسان متّصف به صفت آزادگى نسبت به كارهايى كه از او خواسته مىشود سه حالت دارد به اين دليل كه يا آنچه از

--> ( 1 ) نسا ( 4 ) آيه 85 . ( 2 ) اين كلمه در شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد موجود است و به تفصيل آن را شرح داده است ليكن در شرح ابن ميثم نديدم شايد در نسخهء مورد استفاده اش نبوده كه شرح دهد يا از نسخهء چاپ شده افتاده است .