ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )
182
شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )
كه براى ديگرى وجود ندارد و اگر هم وجود داشته باشد براى بعضى از افراد مردم مىباشد مانند انسانى كه به سبب صفاى باطنش و راهنمايى خداى متعال بر عيبهاى خود آگاه شود در نتيجه زياده روى در خودبينى را بشكند ، و هر گاه چنان باشد پس شخص خودبين هر گاه گرفتار عجب شود و بر ديگرى به خاطر اين عقيده كه بر او برترى دارد تكبّر كند آن ديگرى هم ممكن است همان اعتقاد را داشته باشد ( يعنى معتقد باشد كه بر او مزيّت و برترى دارد ) يا بر زشتى آن آگاه باشد چون مىداند كه اين صفت از عيبهاى زشت است و بنا بر هر دو فرض آن خودبينى ، موجب نفرت مىشود امّا در بارهء شخص اوّلى براى اين است كه تسليم اعتقاد شخصى كه خود را از او بزرگتر مىداند در اين جهت كه در برترى و كمال يگانه است نمىشود چون كمالى كه آن جا مورد اعتقاد است گاهى در نزد شخصى كه بر او تكبّر شده بيشتر و در اعتقادش نافذتر است ، و چون تسليم او نشود و ادعاى كسى را كه پافشارى در برترى دارد منكر گردد ناگزير ميان آن دو ترس و وحشت حاصل مىشود ، و امّا در بارهء شخص دوّمى براى اين است كه عقل شخص خودبين و متكبّر را ناقص مىداند و آن را از درجهء اعتبار ساقط و اين كه در نظر او شايستگى و آمادگى براى همنشينى و انس و دوستى ندارد پس اين است عواملى كه موجب تنفّر طبيعى مردم از شخص خودبين مىشود و بر عهدهء ما باقى ماند كه توضيح دهيم كه وحشت نشأت گرفته از خويشتن بينى بدترين درجات وحشت و دورترين آنها از نظر انس گرفتن است و توضيحش اين است كه نيرومندترين چيزى كه از عوامل وحشت تصوّر مىشود گاهى درمان عامل و سببش آسان و از ريشه بركندنش سهل مىباشد ، چون از بزرگترين و نيرومندترين آن عوامل كشتن دوستان و اولاد و بريدن بعضى از اعضاى بدن يا زدن درد آور و بيمارى زاست ، پس نظير اين عوامل در نيرومندى و سبب ترس شدن كمتر يافت مىشود با اين حال درمان چنين وحشت آسان است يا به بخشيدن مالهاى بسيار يا مدارا و نرمى يا بخشيدن قصاص و آن در كمترين و كوتاهترين مدّت انجام مىشود . امّا خودبينى گاهى درمان كردن و از ريشه كندنش ناممكن است و اگر ممكن باشد در كمال دشوارى است و توضيحش آن است كه علاج خودبينى در درجهء اول به اين است كه آدمى نفسش را بشناسد و شناخت نفس مقامى بس بزرگ است كه كمتر فردى بر آن مطلع مىشود و چون آن را شناخت سزاوار است كه بداند نفس عيبها و كاستيها بسيار دارد كه اصلى و ريشه اى است و اين نيز مقامى است كه در نهايت دشوارى مىباشد چون