واقع شود بايد شنيدن ( مسموع ) را مقدم بدارد ، و اما در تعارض ناقل با كتاب ، بايد ناقل را مقدم بدارد ، و اگر از مجتهد مختلف بشنود و يا مختلف ببيند بايد عمل به متأخر نمايد ، بلى در فهميدن از كتاب ، به مظنه مى توان اكتفا نمود و در مورد شنيدن نيز چنين است ، يعنى مى توان اكتفا به مظنه نمود ( 1 ) . ( مسأله 38 ) : هرگاه شخص اصلا دستش به مجتهد و يا كتاب او و يا ناقل عادل نرسد ، واجب است به احتياط عمل كند اگر موجب عسر و حرج نشود ( 2 ) و اگر در عمل به احتياط تقصير نمايد اعاده ( 3 ) يا قضا بر او لازم است و اگر احتياط ممكن نباشد ( 4 ) ، هجرت از آن محل بر او واجب است البته اگر منجر به عسر و حرج نباشد ، و الا أخذ به قول مشهور اصحاب كند ، ثم الأشهر فالأشهر ( 5 ) ، بلى بايد به موثق خبير و آگاه به موارد شهرت بدون مسامحه رجوع كند و اگر متعذر از جميع آنها باشد به أوثق اموات در فتوى رجوع كند و الا بايد به مظنون خود رجوع كند ، و اگر ظن ندارد به احتمال عمل كند و تكليف تقليد ( 6 ) در هيچ يك از احكام مزبور ساقط نمى شود . ( مسأله 39 ) : عمل كردن به فتواى علما ، چه حى و چه ميت هرگاه

--> ( 1 ) محمد باقر شيرازى : ميزان در هر دو مورد ، ظهور به حسب متعارف در اهل لسان است . ( 2 ) محمد باقر شيرازى : و الا رجوع به غير اعلم كند و يا به اعلم از اموات رجوع نمايد . ( 3 ) محمد كاظم طباطبائى : اگر عملش مخالف واقع شده باشد . ( 4 ) محمد باقر شيرازى : بنابر احتياط . ( 5 ) محمد باقر شيرازى : يا اعلم از اموات . ( 6 ) محمد كاظم طباطبائى : و بعد از وصول به مجتهد اگر عملش مخالف باشد اعاده يا قضا كند .