گل ميسر شود مى توان به آن تيمم نمود به شرط آنكه قدرت بر خشك كردن آن نباشد - به سبب تنگى وقت و امثال آن - ، و اين در صورتى است كه از چيزى مانند غبار خاكستر كه تيمم بر آن صحيح نيست ، نباشد . ( مسأله 425 ) كيفيت تيمم به گل همان كيفيت تيمم به خاك است و اگر سنگ و گل هر دو ميسر شوند احوط جمع ميان تيمم به هر دو است ( 1 ) ، و هرگاه قادر بر تيمم نمودن به خاك باشد احوط ترك غير خاك است ( 2 ) بلكه قول به ترجيح آن خالى از قوت نيست ( 3 ) . ( مسأله 426 ) : هرگاه براى تيمم نمودن هيچ يك از آنچه كه گذشت ميسر نشد تيمم و نماز هر دو ساقط مى شوند ( 4 ) هر چند ميسر شود يخى كه به آن وضو يا غسل نتوان نمود ، هر چند بعضى قائل به وضو و غسل نمودن به آن شده اند ( 5 ) و بعضى ديگر قائل به تيمم به آن شده اند ، و در اين صورت احتياط جمع بين هر دو و قضا نمودن است .

--> ( 1 ) محمد باقر شيرازى : اظهر كفايت تيمم به سنگ است . ( 2 ) محمد كاظم طباطبائى : اقوى در حال اختيار جواز تيمم است به مطلق وجه الارض از خاك و كلوخ و سنگ غير از معادن و با نبودن هيچ يك به غبار هر يك و با عدم آنها به گل و با عدم آن فاقد الطهورين است البته اگر يخ و برفى كه اقل غسل به آن حاصل شود نبوده باشد ، و الا وضو معتبر است و احتياط در جميع صور مذكور در متن مطلوب است . ( 3 ) محقق خراسانى : در قوت تأمل است . ( 4 ) محمد باقر شيرازى : ساقط شدن نماز محل تأمل است و احوط جمع بين نماز در وقت و قضاى با طهارت است . ( 5 ) شيخ انصارى - محمد باقر شيرازى : به ماليدن آن به اعضا هر چند جريان محقق نشود .