حاج ملا هادي السبزواري

298

شرح مثنوى

چون ظلال : پس چون عشق ، تابع جمال است ، عشقها هم تابع و ظلال عشقِ او به اوست . و عشق او به او ، صفتِ اوست . و صفت او ، عين ذاتِ او . إِذا تَمَّ العِشقُ فَهُوَ الله ( ( 990 ) ) تو وكيلم باش نيمى بهر من * مشترى شو قبض كن از من ثمن ن 1092 8 - ك 367 15 ثمن : قيمت . و جناس ناقص مزدوج . ( ( 1005 ) ) احسن التقويم در و التّين بخوان * كه گرامى گوهرست اى دوست جان ن 1093 1 - ك 367 22 احسن التقويم : اشارت است به كريمهء * ( « لَقَدْ خَلَقْنَا اَلإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ » 95 : 4 ( 1 ) . يعنى هر آينه به تحقيق كه خلقت كرده‌ايم انسان را در بهترين قوامى و اوضاعى - كه در ميان اين همه انواعِ حيوانيه ، كه منكوس الرأساند ، و رو به اسفل سافلين ، او راست و با قيام است كه اشرفِ اوضاع است ، و از بابِ اَلظَّاهِرُ عُنوانُ الباطِنِ ، روحش هم راست و قائم عند الله خلق شده ، به اصل فطرت . و عقلِ مُدرِكِ كليّات به او داده‌اند ، نه به حيوانات صامته . ( ( 1007 ) ) گر بگويم قيمت آن ممتنع * هم بسوزم هم بسوزد مستمع ن 1093 3 - ك 367 23 آن ممتنع : چه در مقام تحقق آن قيمت مقوم ممتنع الوجود است و هيچ نماند . هم بسوزم : چه آخر احسن التقويم ، فناست . و آن مقامِ تلاشىِ كلّ تعيّنات است . ( ( 1008 ) ) لب ببند اينجا و خر اين سو مران * رفت اين صديق سوى آن خران ن 1093 4 - ك 367 24 لب ببند : كه ليس وراء عبادان قرية ( ( 1010 ) ) بىخود و سر مست و پر آتش نشست * از دهانش بس كلام تلخ جست ن 1093 6 - ك 367 25 پر آتش : پر از آتش غضب . و در بعض نسخ : « در پيشش » ثبت است . ( ( 1012 ) ) گر تو را صدقيست اندر دين خود * ظلم بر صادق دلت چون مىدهد ن 1093 8 - ك 367 26 اندر دين خود : بلكه غير اهل كتاب نيز از هر ملَّتى گويند العدل حسن و الظلم قبيح .

--> ( 1 ) - قرآن كريم ، سورهء تين ، آيهء 4 . .