حاج ملا هادي السبزواري
93
شرح مثنوى
مىدانستند به آمرزش پروردگارم مرا و به قرار دادن او مرا از مكرمين . عضون : جمع عضن . يعنى شاخهء درخت . ( ( 2018 ) ) بانگ مىآمد ز غيرت بر شجر * چشمشان بستيم كلَّا لا وزر ن 483 5 - ك 169 27 * ( كَلَّا لا وَزَرَ 75 : 11 : ( 1 ) يعنى بس كنيد نيست پناهى براى آنها . ( ( 2019 ) ) گر كسى مىگفتشان اين سو رويد * تا از اين اشجار مستسعد شويد ن 483 6 - ك 169 28 مستسعد : سعادتمند . ( ( 2024 ) ) عاقلان و زيركانشان ز اتفاق * گشته منكر زين چنين باغى و عاق ن 483 11 - ك 169 30 عاق : اينان از خفاشوشى و آنان از شدت ظهور و نور . ( ( 2033 ) ) هين بخوان استيأس الرُّسُل اى عمو * تا به ظَنُّوا اَنَّهُمْ قَدْ كُذِّبُوا ن 483 20 - ك 169 35 هين بخوان استيأس الرسل اى عمو : و در بعض نسخ : هين إذا استيأس رسل باز گو . اشارتست به كريمهء « حَتَّى إِذَا اِسْتَيْأَسَ اَلرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا » 12 : 110 ( 2 ) . براى آيهء كريمه تفاسيرى شده بنا بر تشديد كذبوا و تخفيف . و بنا بر تخفيف ، يا ضمير ظنوا راجع است به رسل - كه مولوى اشارت به آن كرده - و معنى آنست كه بسكه اتفاق داشتند كفره بر انكار ، مأيوس شدند رسل و گمان بردند كه مشتبه شده است بر ايشان در وعدهء نصر مؤمنين و وعيد به عذاب كافرين . و موافق اين در صافى از امام جعفر صادق ( ع ) روايت مىكند كه : و ظنوا انهم قد كذبوا مخففة قال : ظَنَّتِ الرُّسُلُ أَنَّ الشَّياطينَ تَمَثَّلَ لَهُمْ عَلى صورَةِ الْمَلائِكَة . ( 3 ) و يا ضمير راجع است به مرسل إليهم . يعنى گمان كردند مرسل إليهم كه رسل دروغ گفتهاند در آن چه خبر دادهاند از وعدهء نصر خود و وعيد عذاب منكرين . و اما قرائت تشديد كه مولوى نفى كرده به سبب آنست كه يقين داشتند رسل تكذيب ايشان را - نه ظن و شك . ولى آن مفسّرى كه تجويز كرده ، تكذيب حقيّت دعوى رسالت را نگرفته ، چنين معنى كرده كه گمان كردند رسل كه تكذيب شدند در اخبار نصر اهل حق و
--> ( 1 ) قرآن كريم سورهء قيامت آيهء 11 . . ( 2 ) قرآن كريم سورهء يوسف آيهء 110 . . ( 3 ) تفسير صافى ، ج ، ص .