حاج ملا هادي السبزواري

151

شرح مثنوى

عبر : به عين مهمله كعنب جمع العبرة يعنى چيزى كه به آن آدمى عبرت گيرد و متّعظ شود و مىشود به غين معجمه و ياء مثناة تحت باشد چنان كه در بعض نسخ است و فى القاموس غير الدهر كعنب احداثه المغيره و از كلمات شيخ ابن سيناست كه جايى مىفرمايد قَد انْشَبَ الْقَدَرُ فىَّ مخاليبَ الْغَيْر . ( ( 3432 ) ) از برون حس لشكرگاه شاه * پر همىبينم ز نور حق سپاه ن 553 9 - ك 192 23 از برون حس : يعنى از دانش عقل و بينش دل . ( ( 3434 ) ) آن كه مردن پيش چشمش تهلكه ست * امر لا تلقوا بگيرد او بدست ن 553 11 - ك 192 24 امر لا تلقوا بگيرد : اثباتست و امر يا از امور عامه است و يا امر انشايى كه لازم نهى است كه چنان كه امر به شىء مستلزم نهى از ضدّ است نهى از ضدّ مستلزم امر به ضدّ ديگر است . ( ( 3435 ) ) و آن كه مردن پيش او شد فتح باب * سارعوا آيد مر او را در خطاب ن 553 12 - ك 192 25 سارعوا آيد : يعنى آن كه هلاكت بيند نهى او را مىگيرد و آن كه خير و پوشيدگى به نور او بيند « فَاسْتَبِقُوا اَلْخَيْراتِ » 2 : 148 ( 1 ) * ( وَسارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ « 3 : 133 ( 2 ) او را بگيرد كه غفران در اصل پوشيدنست . ( ( 3436 ) ) الحذر اى مرگ بينان دارعوا * العجل اى حشر بينان سارعوا ن 553 13 - ك 192 25 دارعوا : از درع و زره پوشى است . ( ( 3437 ) ) الصّلا اى لطفبينان افرحوا * البلا اى قهر بينان اترحوا ن 553 14 - ك 192 26 اترحوا : يعنى احزنوا در دو بيت سه جناس لاحق مىباشد . ( ( 3440 ) ) پيش ترك آيينه را خوش رنگى است * پيش زنگى آينه هم زنگى است ن 553 17 - ك 192 27 ترك : معانى دارد كما مرّ و اينجا كنايه از معشوقست . ( ( 3443 ) ) از تو رسته است ار نكويست ار بدست * ناخوش و خوش هر ضميرت از خودست ن 553 20 - ك 192 29

--> ( 1 ) قرآن كريم سورهء بقره آيهء 148 . . ( 2 ) قرآن كريم سورهء آل عمران آيهء 133 . .