حاج ملا هادي السبزواري
408
شرح مثنوى
و يكى ديگر در امكان ، چه ذات ممكن و عين ثابت آن « ما شَمَت رائِحَةُ الوُجُودِ » را مصداق است . و وجودش عاريت و امانت است . و چون وجود ندارد صفات كمال و افعال ندارد . چنان كه گذشت كه : ما كييم اندر جهان پيچ پيچ چون الف او خود ندارد هيچ هيچ پس آن ندارى از شدت وجود و دارايى است كه ندارد حدود و تعيّنات را ، و سلوب آن سلب سلب است . و اين ندارى از نابودى است . ثَبِّتِ العَرشَ ثُمَّ انقُش بود ز ان تو است و ما نابود نهايت ما سراب و نمود بود ( ( 3321 ) ) پيش بىحد هر چه محدودست لاست * كلّ شيءٍ غير وجه الله فناست ن 357 11 - ك 129 41 غير وجه الله : اشارت است به آن چه در اخبار ائمه ( ع ) است كه مراد به وجه در * ( كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَه 28 : 88 ( 1 ) ، مجرد ذات نيست ، بل نَحنُ وَجه الله البَاقىِ ( 2 ) . ( ( 3322 ) ) كفر و ايمان نيست آن جايى كه اوست * ز انكه او مغزست وين دو رنگ و پوست ن 357 12 - ك 129 42 كفر و ايمان نيست : كانَ الله وَلَم يَكُن مَعَه شَيْءٌ ( 3 ) . نيز كانَ الله وَلَم يَكُن كُفرٌ وَإسلامٌ ( 4 ) آن جا كه تويى چو من نباشد كس محرم اين سخن نباشد ( ( 3325 ) ) كيست كافر غافل از ايمان شيخ * چيست مرده بىخبر از جان شيخ ن 357 15 - ك 130 1 ايمان شيخ : تصديق به شيخ ، كه « مَن لا شَيخَ لَه فَشَيخُه الشَّيطانُ » . بىخبر از جان شيخ : چنان كه يكى از معانى مَن عَرَفَ نَفَسَه فَقَد عَرَفَ رَبَّه ( 5 ) آن است كه مَن عَرَفَ النَّفسَ الكُليِّةَ الإلهيَّة مِن نَبيِّه وَإمامِه . و نبى و وارث مقامات او نفس عارف باشد لقوله تعالى : اَلنَّبِيُّ أَولَى بِالمُومِنينِ مِن أنفُسِهِم ( 6 ) . ( ( 3326 ) ) جان نباشد جز خبر در آزمون * هر كه را افزون خبر جانش فزون ن 357 16 - ك 130 2 رجال نباشد جز خبر : يعنى جز علم حقيقى ، كه « اَلناسُ مَوتى وَاَهلُ العِلمِ أحياءٌ
--> ( 1 ) قرآن كريم ، سورهء قصص ، آيهء 88 . . ( 2 ) توحيد صدوق ، ص 150 : و نحن وجه الله . . . ( 3 ) كان الله و لا شىء معه : كتاب التوحيد صدوق ، ص 67 . . ( 4 ) منبع يافت نشد . . ( 5 ) كنوز الحقائق ص 9 - اللؤلؤ المرصوع ، ص 86 . . ( 6 ) قرآن كريم ، سورهء احزاب ، آيهء 6 . .