حاج ملا هادي السبزواري
225
شرح مثنوى
( ( 1 ) ) تا نزايد بخت نو فرزند نو * خون نگردد شير شيرين خوش شنو ن 201 2 - ك 79 1 فرزند نو : جنين تا در رحم است ، دم طمث از راه ناف به او مىرسد و به آن قوت و قوت مىيابد ، و آن دم بر دمويّت خود باقى است ، و چون زاييده مىشود ، خداوند - جلّ جلاله - صورت نوعيهء دم را از مادّهء آن خلع مىفرمايد و صورت نوعيهء شير به آن مىپوشاند . رنگ ياقوت حمرا را مبدّل به رنگ درّهء بيضا مىفرمايد ، و سبب ظاهرى فاعل ، قوهء مغيّرهء پستان مادر است ، و قابل ، لحوم غدديهء پستان ، و در حقيقت لا حَولَ وَلا قُوَّةَ إلَّا بِالله . چه قوى و طبايع مظاهر قدرت حقند و همه مجالىِ صنع اويند . پس آن شير ، اوفقِ اغذيه است به آن طفل ، چه در رحم به همان خون مغتذى بود . ( ( 6 ) ) مثنوى كه صيقل ارواح بود * باز گشتش روز استفتاح بود ن 201 6 - ك 79 3 روز استفتاح : پانزدهم ماه مبارك رجب است كه صالحين و عابدين اعمال مخصوصه در آن روز بجا مىآورند . ( ( 8 ) ) بلبلى ز ينجا برفت و باز گشت * بهر صيد اين معانى باز گشت ن 201 8 - ك 79 4 باز گشت : اول به معنى رجوع و « باز » در دوم ، مرغى كه به عربى او را « صقر » گويند ، و ايطا نيست ، بلكه جناس است . ( ( 10 ) ) آفت اين در هوا و شهوت است * ور نه اينجا شربت اندر شربت است ن 201 10 - ك 79 5 شربت اندر شربت است : كما قيل : شَرِبتُ الحُبَّ كَأسَاً بَعدَ كَأسٍ فَما نَفَدَ الشَّرابُ وَلا رَوَيتُ ( ( 11 ) ) اى دهان تو خود دهان دوزخى * وى جهان تو بر مثال برزخى ن 201 12 - ك 79 6 اى دهان تو خود دهان دوزخى : نيكو تشبيهى است ، چه به دوزخ هر قدر بفرمايند : « هل امتلأت