از ذكر خداوند متعال اعراض كرده‌اند در نظر او مكروه مىدارد . و حيا بر پنج نوع مىباشد : 1 - حيا در مورد گناه : 2 - حيا در مورد تقصير و كوتاهى نمودن و لو به آوردن مكروهات باشد . 3 - حيا در زمينهء گرامى داشتن و اكرام . 4 - حيا به اقتضاى محبت و علاقه داشتن . 5 - حيا در مورد عظمت و بزرگوارى و هيبت . و براى هر يك از اين انواع خمسه افراد و أهلى مىباشد ، و براى هر طائفه اى از آنان مقام و مرتبهء مشخصى است . [ ( شرح ) ] براى حيا چند خصوصيت ديگر ذكر مىكند : 1 - حيا از نيروى خوف و حزن اخذ نيرو مىكند ، زيرا خوف در مورد نظر به عبوديت خود و معرفت به كبريائى حق است ، و خوف در مورد توجه به قهر و حكومت طرف و تقصير خود است ، و اين معانى زمينهء حيا را براى انسان فراهم كرده ، و در مقابل پروردگار عزيز از بجا آوردن خلاف و از عصيان جلوگيرى مىنمايد . 2 - حيا مسكن و محل نزول خشيت است ، زيرا چون انسان در مقابل عظمت پروردگار متعال از خلاف و أعمال مكروه و ناپسند خوددارى كرد ، قهرا جلال و عظمت و سطوت پروردگار متعال در قلب او جلوه گر شده و رفته رفته قوت و شدت گرفته ، و نور خشيت كه خوف و اضطراب در مقابل جلال و كبريائى حق است در دل او برقرار مىشود . انما يخشى الله من عباده العلماء . 3 - در مراحل اول حيا توجه به هيبت و عظمت حق است ، و چون اين جهت قوت گرفته و هيبت و جلال پروردگار در دل صاحب حيا مستقر و ثابت گرديد ، نور جلال چنان جلوه گر مىشود كه سالك به نور ايمان و با چشم بصيرت قلب خداى بزرگ محيط قيوم را مشاهده مىكند . 4 - او به خود مشغول شده و از ديگران منقطع مىشود : زيرا كسى كه حيا را شعار