رحمت كوتاهى خواهد كرد . و از آن طرف نيز چنين است : كسى كه حق شكر را در مورد وسعت به جا نيارد : حق صبر را نيز در مورد بلا ادا نخواهد كرد . و البته اگر شخصى از اداى اين دو وظيفهء مهم محروم گشت : به طور مسلم از طردشدگان و واماندگان در مسير روحانى خواهد بود . حضرت ايوب در دعاى خود عرض مىكرد : پروردگارا هفتاد سال در زندگى من فراخى و نعمت به من رو آورده است ، تا هفتاد سال ديگر ابتلاءات و سختيها را تحمل كرده ، و به رنگ ديگر زندگى صابر باشم . و وهب بن منبه گفت : بلا براى شخص مؤمن چون كلافه اى است براى چهارپايان و مانند زانوبندى باشد براى اشتر . و امير المؤمنين ( ع ) فرمود : صبر از ايمان چون سر است از جسد حيوان ، و سر صبر هم بلاست ، و نمىفهمند اين معنى را مگر آنان كه اهل بصيرت هستند . [ ( شرح ) ] آدمى تا در محيط نعمت و خوشى و وسعت و عافيت است : اندازهء استعداد او از لحاظ استقامت و صبر و بردبارى و ثبات قدم و علاقه مندى به حقايق و محبت و گرايش به صدق و روحانيت ، معلوم و فهميده نمىشود ، و بسا كه خود او نيز اشتباه كرده و خود را در مقام بلند و مرتبهء بالايى بيند . و چون بادهاى تند حوادث وزيدن گرفته ، و شدت و مضيقه و گرفتارى و ناراحتى و ابتلاءاتى پيش آمده ، و محيط زندگى تيره و تار گشت : هر كسى در حدود نيرو و قوت روحى و استعداد ذاتى خود مىتواند تحمل و بردبارى نشان بدهد ، و در حدود نيرو و قوت روحى و استعداد ذاتى خود مىتواند تحمل و بردبارى نشان بدهد ، و در نتيجه تزلزل و اضطراب و پريشانى و ترديد پيدا شده ، و ميزان ايمان و اندازهء يقين و اطمينان و معرفت معين خواهد شد . پس ابتلا يگانه وسيلهء امتحان و سنجش و آزمايش است ، و تا اين سنجش صورت نگرفته : هرگز به مقام و مرتبهء كسى نتوان اعتماد كرد . و كسى كه از اين ابتلاءات و گرفتارى و شدايد و فشارهاى زندگى ، در سايهء صبر و بردبارى و تحمل ، نيكو بيرون آمد : چون طلاى مخلوطى ماند كه با گداختن و آتش كوره و فشار تصفيه گشته ، وار آلودگيها و آميختگيها خالص شود . و در اينجاست كه : ديگران از انوار معرفت او استفاده مىكند ، و افراد مقرب و بندگان خالص خدا با او مانوس و الفت مىگيرند ،