كجا است محل فرار كردن و كجا است جاى برقرار شدن و اقامت نمودن ؟ خداوندا جايى ندارم مگر به سوى تو . [ ( شرح ) ] منظور از محاسبه و وزن رسيدگى كردن به جريان امر و تحصيل نتيجه و به دست آوردن حاصل و خلاصهء امر است . و رسيدگى كردن و حساب و وزن أعمال عبارتست از به دست آوردن نتيجهء آنچه از او سر مىزند ، از خير و شر و صلاح و فساد و طاعت و معصيت ، البته در اين صورت پيوسته مراقب اصلاح و مواظب جبران كردن نواقص و عيوب و معاصى خود خواهد بود . و چون كسى در ايام زندگى دنيوى و پيش از فرا رسيدن مرگ . أعمال و رفتارش حساب شده و وزن شده و تحت بررسى و كنترل قرار گرفت ، از جريان حساب آخرت و از ناراحتى و اضطراب خاطر آنجا محفوظ خواهد بود . و فرق حساب و وزن اينست كه ؛ حساب در موضوع شماره كردن اعمال خوب و بد است ، يعنى بررسى كردن أعمال از جهت خوب و بد و طاعت و معصيت است . و وزن بررسى كردن از نظر سبكى و سنگينى و وزنهء اعمال است . و براى تشخيص اندازهء اعمال ميزان و ترازويى بهتر از حياء نباشد ، زيرا با توجه به مقدار حياء و شرم در صورت عرضهء عمل ، اندازهء مطلوب بودن و مقدار سنگينى يا سبكى عمل معلوم مىشود . و عمل سنگين و مطلوب آن عملى است كه هيچ گونه شرم و حيايى براى نشان دادن آن وجود نداشته باشد . و ضمنا معلوم شود كه تصور و تعمق در بهشت و دوزخ و ساير احوال قيامت ، و به ذهن سپردن آنها حالت پيدايش پس از مرگ است ، و هر فردى به ملاحظهء اعمال و به تناسب رفتار و كردار خود ، بهشتى يا دوزخى است . و در حقيقت ، خواه و ناخواه ؛ از نظر روحى حالت پس از مرگ را دارد ، و در اين صورت لازمست به خود آمده و از اين زندگى ظاهرى و موقتى و عاريتى فريب نخورده ، و خود را براى عالم جاودانى آماده بسازد . خوش بود گر محك تجربه آيد به ميان ، تا سيه روى شود هر كه در او غش باشد زاهد و عجب و نماز و من و مستى و نياز ، تا ترا خود ز ميان با كه عنايت باشد ناز پرورد تنعم نبرد راه به دوست ، عاشقى شيوهء رندان بلاكش باشد