كوشش و اجتهاد مىكند پس نفس خود را توبيخ و ملامت و سرزنش كن ، تا براى عمل و مجاهدت بيشتر مهيا و موفق باشد و رغبت پيدا كند . و براى نفس خودت زمامى ( مقود كه آلت كشيدن حيوان است به جانب جلو ) از اوامر الهى بزن كه وسيلهء پيشرفت تو باشد ، و هم لجامى از نواهى به گردن و دهن آن ببند تا طغيان و تعدى و خلاف نداشته باشى . و نفس خود را كه چون مركبى است ، چنان سوق و حركت بده كه گويا تو رانندهء استاد و تجربه ديده هستى كه گامى برداشته نمىشود و قدمى نمىرود مگر آنكه ابتدا و انتهاى ( قدم گذاشتن و برداشتن ) آن به دقت رسيدگى و تصحيح شود . و رسول اكرم ( ص ) آن اندازه نماز مىخواند كه پاهاى آن حضرت متورم مىشد ، و مىگفت : آيا من بندهء سپاسگزار نباشم ! و منظور آن حضرت اين بود كه : امت و پيروان او توجه داشته و از مجاهدت و رياضت و كوشش در مقام انجام وظائف بندگى ، كوچكترين تسامح و غفلت نورزند ، و در هر حالى مراقب خود باشند . و بايد توجه كرد كه : اگر كسى حلاوت و لذت مناجات با پروردگار متعال را درك كرده و از انوار و بركات آن مستضىء و مستفيد گشت : هرگز در اين مقام كوتاهى و سستى نكرده ، و ساعتى به ترك و اعراض از آن راضى و موافق نخواهد شد ، اگر چه در اين راه قطعه بقطعه شود . پس اعراض نمىكند كسى از مجاهدت در عبادت و رياضت مگر آن كسى كه از فوائد و آثار و انوار آن محروم بوده ، و از خصوصيات گذشتگان بىخبر و بىبهره مانده باشد . آرى از افراد گذشته بسيارى از حقائق اين معانى آگاه بوده ، و در اثر توفيقات الهى و حفظ و حراست و نگهدارى پروردگار متعال در اين راه پيوسته ساعى و مراقب مىشدند . ربيع بن خثيم را گفتند كه : براى چه شبها به استراحت و خواب نمىپردازى ؟ فرمود : مىترسم از آنكه در حالت خواب و غفلت دشمن مرا شبيخون زده و مرا مقهور سازد .