2 - سير به سوى ماديت ، تمايلات نفسانى ، هوسرانى ، دنياپرستى ، تن پرورى : كه كوشش در راه دنياپرستى و به سوى دنيا و به مقصد تأمين امور مربوط به زندگى دنيوى است ، و به طور كلى هر راهى كه بر خلاف راه خدا و به مقصد غير خدا باشد ، از اين قسم محسوب مىشود . و چون راه اول مستلزم عبور و گذشت ار راه دوم است ، قهرا موانع و ابتلاءات و ناگواريها و سختيهائى پيش آمد كرده ، و محتاج به استقامت و تحمل و صبر و بردبارى و كوشش در انجام وظائف الهى و پايدارى در سلوك خود خواهد بود . و از جمله وظائف لازم در اين سير : رفع نقاط ضعف ، و بر طرف كردن موانع ، و دورى نمودن از مقتضيات بر خلاف مقصود ، و مجاهده در فراهم كردن و ايجاد وسائل و اسباب و مقتضيات مناسب است . پس حقيقت توبه وارد شدن به صراط حقيقت و شروع در سير راه الهى و اعراض و برگشت از راههاى مخالف است . و تنها گفتن كلمهء استغفار و توبه ، و يا دعوى آن به زبان ، و يا تظاهر به توبه و به سير در صراط حق ، كوچكترين اثرى از توبه نخواهد داشت . آرى از آثار و علائم توبه : حصول حقيقت اخلاص و توجه و انقطاع و زهد كامل و تقوى است - و من أخلص لله أربعين صباحا جرت ينابيع الحكمة من قلبه الى لسانه . توبه كن مردانه رو آور به ره ، كه فهن يعمل بمثقال يره هست جنت را ز رحمت هشت در ، يك درش توبه است ز آن هشت اى پسر آن همه گه باز باشد گه فراز ، و ان در توبه نباشد جز كه باز هر كه خواهد گو بيا و هر چه خواهد گو بگو ، كبر و ناز و حاجب و دربان بدين درگاه نيست