رسول اكرم فرمود : طلبيدن و تحصيل علم بر هر مرد و زن مسلمان واجب است و مراد از اين علمى كه بر همه واجب است ، علومى است كه مربوط به تربيت و تكميل نفس است . پس بر هر فرد مؤمنى واجب است كه در تمام حالات خود شاكر باشد ، و يا اگر توجه به قصور و تقصير خود مىكند عذر به پيشگاه پروردگار آورد ، زيرا اگر خداوند متعال اقبال و انعام مى - كند ، البته روى فضل و لطف است . و اگر منع و رد مىكند ، بطور مسلم روى عدل بوده و اعمال عدالت كرده است . ( ممكن است به صيغهء مجهول خوانده و بگوئيم : اگر اين آدم مقبول پيشگاه و مورد عنايت شد كه از نظر فضل است و اگر مردود شد البته روى عدل الهى خواهد بود . ) و لازم است متوجه باشد كه ، تمام اعمال خير و حركات مطلوب او روى يارى و توفيق حضرت احديت است . و هر گونه محفوظ بودن او از معاصى و نزديك نشدنش بر كارهاى زشت و قبيح به حفظ و حراست و منع پروردگار است . [ ( شرح ) ] رعايت و تأديب نفس لازمست از تمام جهات منظور شود : از جهت عقل ، و قلب ، و نفس ، و مالى كه مىخواهد استفاده كند ، و عقائد ، و علومى كه مىخواهد داشته باشد ، و حالات مختلفى كه دارد ، و حركات و سكنات و اعمالى كه از او سر مىزند . و معلوم است كه ، اين گونه رعايت و تأديب احتياج و توقف كامل دارد به آشنا شدن و علم به خصوصيات و آداب اين جهات ، و تا انسان آشنا به راه نشده و از خصوصيات و علائم و محذورات و نشانه‌هاى طريق آگاه نيست ، چگونه ممكن است مشغول سلوك و سير و تأديب نفس باشد . اينست كه مؤلف معظم به تناسب همين معنى ، روايت شريفه را ذكر فرمود كه - طلب العلم فريضة على كل مسلم و مسلمة ، و سپس توضيح داد كه مقصود از اين علم ، علوميست كه مربوط به تأديب نفس باشد . آرى علمى كه از طرف رسول خدا و آيين پروردگار فريضه باشد : مسلم آن علوميست كه مربوط به تأديب و تزكيهء نفس و در راه تربيت و تحصيل سعادت حقيقى نفس باشد ، و اگر نه علوم ديگر مانند رياضيات و طبيعيات و ادبيات و علوم صنعتى ، كمترين مدخليتى