كنند * ( يَوْمَهُمُ ) * روز خود را * ( الَّذِي يُوعَدُونَ ) * آن روزى كه وعده داده شدند ، مراد قيامت است ، و گويند كه روز بدر است و حكم اين آيه بآية القتال سمت نسخ يافته . ( 43 ) - * ( يَوْمَ يَخْرُجُونَ ) * روزى كه بيرون آيند * ( مِنَ الأَجْداثِ ) * از گورها ( 1 ) * ( سِراعاً ) * در حالتى كه شتاب كنندگان باشند باجابت اسرافيل ، و اين جمع سريع است * ( كَأَنَّهُمْ ) * گوئيا ايشان * ( إِلى نُصُبٍ ) * بسوى علمى بر پا كرده * ( يُوفِضُونَ ) * ميشتابند چنان كه لشكر پراكنده كه علم خود را قائم ببينند و بجانب او شتابكنان روند ، و حفص * ( نُصُبٍ ) * بضم نون و صاد خوانده كه جمع نصب باشد چون سقف و سقف و يا آنكه مثقل نصب باشد ، و گويند كه * ( نُصُبٍ ) * علم صنم است يعنى گوئيا ميشتابند بجانب بتان خود به جهت تقرب بايشان هم چنان كه در دنيا بر يكديگر سبقت ميگرفتند بعبادت ايشان . و قوله : ( 44 ) - * ( خاشِعَةً ) * حالست از ضمير يُوفِضُونَ يعنى شتاب كنند در حالتى كه ذليل و فرو افتاده باشند * ( أَبْصارُهُمْ ) * ديدهاى ايشان چه از غايت هول و ترس چشم نتوانند گشاد و سر به بالا نتوانند كرد * ( تَرْهَقُهُمْ ) * بپوشد و فرو گيرد ايشان را * ( ذِلَّةٌ ) * خوارى و نگونسارى و روسياهى * ( ذلِكَ ) * اين روز * ( الْيَوْمُ الَّذِي ) * آن روزى است كه در دنيا * ( كانُوا يُوعَدُونَ ) * بودند كه وعده كرده ميشدند و به اين ترسانيده ميشدند و به جهت عناد و طغيان تصديق به آن نميكردند و جحود مىورزيدند . سورة نوح مكيست و بيست و هشت آيت است بعدد كوفى و بيست و نه نزد بصرى و شامى ، و سى نزد باقى ، و اختلاف در چهار آيتست سُواعاً و فَأُدْخِلُوا ناراً كه هر دو غير كوفىاند و نَسْراً كه كوفى است و مدنى الاخير وَأَضَلُّوا كَثِيراً كه مكيست و مدنى الاول . ابى بن كعب از رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده كه هر كه سورة نوح عليه السّلام قرائت كند داخل دعاى

--> ( 1 ) جدث بر وزن سبب بمعنى گور و جمع آن اجداث مانند اسباب است و اشارتست بزنده شدن مردگان هنگامى كه اسرافيل در صور دوم بدمد و اين تعبير بمناسبت اعم و اغلب است چه اكثر و اغلب مردگان در گورها داخل شده و روز قيامت از گورها بيرون آيند پس منافات ندارد با مردگانى كه خوراك حيوانات ميشوند با مردگانى كه بر حسب آئين باطلشان اينان را ميسوزانند چه هر كس كه بميرد و بدن وى هر گونه تحول و تغيرى كه پيدا كند در روز قيامت بقدرت كاملهء پروردگار تمام ذرات اصليهء بدن او جمع آورى گرديده و بهمديگر پيوسته و زنده خواهد شد .