چنان است كه قتال را امر مينمايند تا دست راست او را ميگيرد و شمشير در مواجههء او از غلاف بيرون مىكند و گردن او را از پيش مىزند تا نگاه كردن او به آن شمشير موجب زيادتى عقوبت او باشد و صاحب كشاف آورده كه تقول افتعال قولست يعنى ساختن سخن چه در افترا تكلفى و تصنعى هست از جانب مفتعل و تسميهء اقوال منقوله باقاويل به جهت تحقير و تصغير آنست كه گويا جمع افعوله است كه از قول مشتق باشد چون اعاجيب و اضاحيك كه جمع اعجوبه و اضحوكه است و معنى كلام آنست كه اگر محمد صلَّى اللَّه عليه و آله قولى را بما نسبت دهد كه ما نگفته باشيم او را بقتل رسانيم صبرا مانند ملوك كه از روى سخط و انتقام تعجيل ميكنند در كشتن كسى كه افترا بايشان كرده باشد و تخصيص اخذ بيمين به جهت آنست كه قتال اگر اراده مىكند كه شمشير در پس گردن زند دست چپ مقتول را ميگيرد و اگر خواهد كه در پيش روى او شمشير به زير حلق او زند كه اشد و افظع است به جهت نگريستن او در آن دست راست او را مىگيرد و معنى لاخذنا منه باليمين لاخذنا بيمينه است هم چنان كه لقطعنا منه الوتين كه بمعنى لقطعنا و تنبيه است و گويند كه معنى آنست كه اول دست راست او را جدا سازيم به جهت اذلال و اخزاى او و بعد از آن بكشيم و نزد بعضى يمين بمعنى قوتست يعنى او را به قوت و قدرت خود بگيريم و هلاك كنيم يا آنكه قوت و توانايى او را از او اخذ كنيم و او را بقتل رسانيم * ( فَما مِنْكُمْ ) * پس نيست از شما * ( مِنْ أَحَدٍ ) * هيچكس يعنى نيستيد همهء شما * ( عَنْه ) * از قتل او * ( حاجِزِينَ ) * منع كنندگان ما يا از آن مقتول بازدارنده قتل اين صفت اخذ است زيرا كه اخذ عامست و شامل جميع افراد و خطاب راجع بجميع مردمان به جهت آنكه در سياق نفى واقع شده است * ( وَإِنَّه ) * و بدرستى كه قرآن * ( لَتَذْكِرَةٌ ) * هر آينه پنديست * ( لِلْمُتَّقِينَ ) * مر پرهيزكاران را چه ايشانند كه به آن منتفع مىشوند نه غير ايشان * ( وَإِنَّا لَنَعْلَمُ ) * بدرستى كه ما ميدانيم * ( أَنَّ مِنْكُمْ ) * آنكه بعضى از شما اى مردمان * ( مُكَذِّبِينَ ) * تكذيب كنندگانيد مر قرآن را پس ما ايشان را بر آن تكذيب جزا و سزا خواهيم داد و گويند كه ضمير منكم مخصوص باهل اسلام است يعنى ما مىدانيم كه بعضى از شما كافر گردند و از دين اسلام مرتد شوند * ( وَإِنَّه ) * و بدرستى كه قرآن * ( لَحَسْرَةٌ ) * هر آينه سبب حيرتست * ( عَلَى الْكافِرِينَ ) * بر ناگرويدگان وقتى كه ثواب كسانى كه به آن ايمان آورده باشند مشاهده كنند يا آنكه تكذيب حسرت و ندامت ايشان است در آن روز