مناع در اينروز مغلول و مسلسل باشند و به آتش سوزان معذب گردند * ( فَلَيْسَ لَه الْيَوْمَ ) * پس نيست مر او را امروز * ( هاهُنا حَمِيمٌ ) * اينجا خويشى كه حمايت او كند * ( وَلا طَعامٌ ) * و نيست خوردنى او را * ( إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ ) * مگر از غسالهء دوزخيان يعنى زردابه و چرك و خون كه از اعضاى دوزخيان ميرود * ( لا يَأْكُلُه ) * نميخورند او را * ( إِلَّا الْخاطِؤُنَ ) * مگر گناه كاران كه از روى تعهد مرتكب خطيه شوند يا از راه راست تجاوز نمايند مراد مشركانند چه آن مشقت از خطا الرجل اذا تعمد الذنب يا از تخطى الرجل اذا تعدى يعنى غسلين را نخورند مگر كسانى كه در گذشته باشند از حدود خدا و فرق ميان خاطى و مخطى آنست كه مخطى گاهست كه خطا مىكند بدون تعمد و خاطى مذنب متعمديست كه جايز باشد از صراط مستقيم و متجاوز از آن بدانكه بعضى از مفسران گفته‌اند كه اهل دوزخ بر چند طبقه باشند بعضى طعام ايشان غسلين باشد و طعام جماعتى ديگر ز قوم و گروهى ديگر ضريع زيرا كه حق سبحانه در موضع ديگر فرموده كه لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ اگر چنين نباشد لازم آيد كه هر دو آيه منافى يكديگر باشند و بعضى ديگر گفته‌اند كه ميتواند بود كه ضريع و غسلين يك طعام باشد كه به دو عبارت تعبير يافته باشد و جماعتى ديگر گفته‌اند كه تقدير اين آيه اينست كه ليس لهم طعام الا من ضريع و لا شراب الا من غسلين كما قال الشاعر علفتها تبنا و ماء باردا كه بمعنى علفتها تبنا و سقيتها ماء باردا است يا آن كه تقدير چنين باشد كه ليس لهم طعام الا من غسلين و ما يشاكله پس منافات نداشته باشد با آيه لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ و إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعامُ الأَثِيمِ و أُولئِكَ ما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ بعد از آن به جهت تاكيد قول مذكور ميفرمايد * ( فَلا أُقْسِمُ ) * پس سوگند نميخورم به جهت ظهور امر و استغناى آن از محقق ساختن و اثبات نمودن آن به قسم يا آنكه لا مزيده باشد براى تاكيد قسم يعنى البته سوگند ميخورم يا آنكه لا از براى رد منكران باشد و اقسم جملهء مستانفه يعنى نه چنانست كه كافران معاند ميگويند كه قرآن بافته و ساخته محمد است سوگند ميخورم * ( بِما تُبْصِرُونَ ) * به آن چه ميبينيد از مشهودات * ( وَما لا تُبْصِرُونَ ) * و به آنچه نميبينيد از مغيبات اين اقسام است بجميع اشياء زيرا كه هيچ چيز از موجودات از اين دو قسم بيرون نيست فكانه قال لا اقسم بالخالق و جميع المخلوقات و گويند مراد بما تبصرون هر چيزى است كه در روى زمينست يا مراد اجسام و ارواحست يا انس و جن يا كعبه و بيت المعمور يا بر و بحر يا تبليغ محمد صلَّى اللَّه عليه و آله و نزول جبرئيل ( ع ) بر او يا آثار