از آشيانهاى خود بيرون ميروند گرسنه‌اند و شبانگاه كه باز مىآيند سيراند اينحديث دالست بر آنكه طلب منافى توكل نيست و حديث طلب الحلال جهاد و الكاد على عياله كالمجاهد فى سبيل اللَّه مؤيد اين معنىاند و آيهء كريمهء وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ نيز متضمن امر است بر طلب روزى و نعم ما قيل اگر چه رزق مقسوم است ميجو چه خوش گفته در اين معنى معرى كه يزدان رزق اگر بى سعى دادى بمريم كى ندا دادى كه هزى مصرع سعى كن پس تكيه بر جبار كن و حكمت در طلب رزق انتظام عالمست و سبب مؤانست بنى آدم و بدانكه حق سبحانه بجهة استبصار بندگان بيان آيات و تعداد نعمات خود نموده در عقب آن باز سر رشته كلام را بجانب تهديد و تخويف كشيده حكايت ابراهيم و قوم لوط مينمايد تا اهل ضلالت بوسيلهء آن خائف كشته سلوك نمايند در طريق هدايت ميفرمايد كه * ( هَلْ أَتاكَ ) * آيا آمد به تو ذكر استفهام در اين مقام بجهة تفخيم اينكلام است و تنبيه بر آنكه اين از وحى ملك علام است نه از سخن محمد ( ص ) و مراد از آن خبر است يعنى البته آمده است به تو * ( حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ ) * سخن مهمانان ابراهيم * ( الْمُكْرَمِينَ ) * كه گرامى كرده شده بودند نزد او سبحانه يا نزد ابراهيم كه بنفس نفيس خود به خدمت ايشان قيام نمود ابو بكر وراق گفته كه مكرميت ضعيف بسبب كريمى مضيف بود چه اضياف كرام مكرم ميباشند و ضيف در اصل مصدر است و لهذا اطلاق آن بر واحد و متعدد ميكنند و از ابن عباس منقولست كه اين مهمانان دوازده بودند كه بسبب هلاكت قوم لوط ( ع ) بر حضرت ابراهيم نازل شده بودند و در تبيان گفته كه ايشان چهار ملك بودند جبرئيل و مكائيل و اسرافيل و ملكى ديگر كه زرقائيلست يا غير او و در بعضى ديگر از تفاسير آورده‌اند كه آنها سه فرشتهء اول بودند و گويند كه ده بودند عاشر ايشان جبرئيل بود و نزد محمد بن كعب هفت بودند كه ثامن آنها جبرئيل بود و وجه تسميه ايشان بضيف آنست كه به صورت مهمانان نزد ابراهيم آمدند يا آنكه ابراهيم پنداشت كه ايشان مهمانند بهر تقدير * ( إِذْ دَخَلُوا ) * چون در آمدند * ( عَلَيْه ) * بر ابراهيم ( ع ) * ( فَقالُوا ) * پس گفتند سلام كرديم به تو * ( سَلاماً ) * سلام كردنى و مىتواند بود كه متعلق اذا حديث باشد يا ضيف يا مكرمين و معنى اينكه بتحقيق آمد به تو اين حديث در وقتى كه در آمدند مهمانان بر ابراهيم يا آنكه ايشان مهمانان بودند چون داخل شدند بر ابراهيم يا آنها مكرم و معزز بودند در حينى كه بر ابراهيم در آمدند و سلام كردند * ( قالَ ) * گفت ابراهيم ( ع ) * ( سَلامٌ ) * سلام بر شما است عدول از نصب برفع بجهة قصد ثبات و دوام است تا تحيت او احسن باشد از تحيت ايشان القصه چون ابراهيم ايشان