خيرا كنت تعلمنا و تامرنا و تنهينا فنجيت نفسك و نجيتنا فساق باجمعهم الى الجنة خداى ترا از ما جزاى خير دهاد در دنيا تعليم ما دادى و بمامورات ما را امر نمودى و از منهيات ما را نهى كردى و بسبب آن برهانيدى خود را و ما را از عذاب اين روز پس او با جميع اهل و عيال خود متوجه بهشت شوند و بنعيم ابدى و سعادت سرمدى فايز شوند و اگر تعليم اهالى خود نكرده باشد روز قيامت به او گويند لا جزاك اللَّه من قيم عنا خير الا تعلمنا و لا تامرنا و لا تنهينا اهلكت نفسك و اهلكتنا فساق باجمعهم الى النار خداى ترا از جانب ما خير ندهد ما را تعليم نكردى و امر نفرمودى و از بديها باز نداشتى و نفس خود را و ما را در هلاكت ابدى انداختى پس او را با اهل بيت در آتش دوزخ كشند * ( عَلَيْها ) * بر آن آتش * ( مَلائِكَةٌ ) * فرشتگانند مراد زبانيه‌اند و انصار و اعوان ايشان كه موكلند بر آتش دوزخ * ( غِلاظٌ ) * درشت سخنان بر دوزخيان يا غلاظ الاجرام * ( شِدادٌ ) * سختكار و توانايان در تعذيب و ايلام و در تنفيذ اوامر الهى و غضب و انتقام كه اهل دوزخ را با ايشان قوت ستيزه و جنگ نباشد و از چنگ ايشان گريزى نه * ( لا يَعْصُونَ اللَّه ) * نافرمانى نكنند خداى را * ( ما أَمَرَهُمْ ) * آنچه فرموده باشد ايشان را اينكلام در محل نصب است بر بدليت و تقدير اينست كه لا يصعون اللَّه ما امر اللَّه اى امره يعنى نافرمانى نكنند آن چيزى را كه خداى بايشان امر كرده باشد و ميتواند بود كه منصوب بنزع خافض باشد و تقدير اينكه لا يعصون اللَّه فيما امرهم يعنى عصيان نورزند خداى را در آنچه مامور ساخته باشد ايشان را به آن * ( وَيَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ) * و ميكنند آنچه فرموده شوند بدان يا ممتنع نشوند از قبول اوامر و التزام آن بلكه بهر چه مامور شوند بلا تعلل به آن قيام نمايند مراد از جمله اولى آنست كه آنچه حق سبحانه قبل از زمان تعذيب كفار بايشان فرموده باشد نافرمانى نكنند به آنكه قبول اوامر الهى نمايند و به آن التزام كنند و از آن ابا ننمايند و انكار آن نكنند و از جمله ثانيه آنكه حقتعالى آنچه در زمان مستقبل ايشان را به آن امر فرمايد به آن اقدام نمايند به آنكه تاديه آن چيزى كنند كه به آن مامورند و در هيچ زمانى از ازمنه از آن متثاقل و متوانى نشوند آيه دالست بر آنكه ملايكه معصومند از قبايح و از مخالفت در اوامر و نواهى الهى اگر سائلى گويد كه حق سبحانه به همين خطاب مشركان مكذب را مخاطب ساخته در سورهء البقره حيث قال فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجارَةُ و در عقب آن فرمود أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ پس چگونه در اينجا مؤمنانرا به اين خطاب مخاطب ساخته جواب گوئيم كه فساق اگر چه دركات ايشان فوق دركات كفار است ليكن مساكن يكديگرند در دار واحد كه دوزخست پس حقيقت معنى آنست كه اى مؤمنان