اليكم الرسالة و بنا بر اين قوله * ( يَتْلُوا عَلَيْكُمْ ) * حال باشد از اسم اللَّه و بنا بر تقادير ديگر يا حالست از اسم اللَّه مانند رسول يعنى خداى فرو فرستاد رسالت را بناى جنس شما در حالتى كه ميخواند بر شما * ( آياتِ اللَّه ) * آيتهاى قرآن را يا ارسال رسولى كرده كه تلاوت مىكند بر شما آيات خدا را كه قرآنست * ( مُبَيِّناتٍ ) * در حالتى كه روشن كرده شده است آن آيات و حفص بكسر ياء خوانده بصيغهء اسم فاعل يعنى روشن كننده اينها و حدود احكام شريعت و خداى تعالى انزال ذكر و ارسال رسل فرموده * ( لِيُخْرِجَ ) * تا بيرون برد او سبحانه يا قرآن و يا رسول * ( الَّذِينَ آمَنُوا ) * آنان را كه گرويده‌اند * ( وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * و كرده‌اند كارهاى شايسته * ( مِنَ الظُّلُماتِ ) * از تاريكى كفر و ضلالت * ( إِلَى النُّورِ ) * بروشنايى نور ايمان و هدايت يا از جهل بعلم يا از شبهه بحجه معنى مراد آن است كه تا حاصل گرداند براى ايشان آنچه الحال برانند از ايمان و عمل صالح چه ايشان قبل از نزول ذكر و رسول ايمان نداشتند بلكه بعد از رسول و تبليغ او ايمان آورند يا آنكه معنى اين باشد كه تا بيرون آرد كسانى را كه علم او سبحانه تعلق گرفته بود بايمان ايشان از ظلمات كفر بنور ايمان * ( وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّه ) * و هر كه بگرود به خدا و تصديق وى نمايد * ( وَيَعْمَلْ صالِحاً ) * و بكند كار شايسته و كردار پسنديده يعنى خالص از شوب و ريا و تصنع و غرض * ( يُدْخِلْه ) * در آورد او را * ( جَنَّاتٍ تَجْرِي ) * ببوستانها كه روان مىشود * ( مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * از زير مساكن و اشجار آن جويهاى شير و عسل و آب * ( خالِدِينَ ) * در حالتى كه جاويد ماندگانند * ( فِيها ) * در آن بهشت * ( أَبَداً ) * هميشه اين تأكيد خلود است يعنى هرگز از آنجا بيرون نيايند ذكر جمع بعد از مفرد نظر بمعنى و لفظ من موصولست * ( قَدْ أَحْسَنَ اللَّه ) * بتحقيق كه نيكو گردانيده است خداى در بهشت * ( اللَّه ) * براى مؤمن صالح * ( رِزْقاً ) * روزى را در اينكلام تعجيب و تعظيم آن چيزى است كه اهل ايمان در آخرت به آن مرزوق ميشوند از مثوبات جليله و درجات عاليه و مراتب فايقه * ( اللَّه الَّذِي خَلَقَ ) * خداى به حق آن است كه بيافريد * ( سَبْعَ سَماواتٍ ) * هفت آسمان را بعضى بر بالاى بعضى * ( وَمِنَ الأَرْضِ ) * و بيافريد از زمين * ( مِثْلَهُنَّ ) * مانند آسمانها يعنى آن را بر هفت طبقه خلق فرمود بعضى در تحت بعضى ديگر صاحب كشاف آورده كه در قرآن هيچ