آن اهل تكذيب را هدف تير نفرين كرده مىفرمايد كه * ( قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ ) * كشته گشته‌اند يعنى لعنت كرده شده‌اند دروغگويان از اصحاب قول مختلف اين خبر است در معنى دعاى بقتل و هلاكت كه جارى مجرى لعنت است از قبيل قتل الانسان ما اكفره و خراص از خرص مشتق است بمعنى تقدير و تخمين كردن چيزى از سر گمان بدون حصول يقين در آن و لهذا ابن عباس خراص را بمعنى مرتاب تفسير كرده و الف لام اشارتست به اصحاب قول مختلف يعنى لعنت باد بر اصحاب قول مختلف كه تقديركنندهء امور مختلفاند كه هيچ كدام وجود خارجى ندارد و از ابن عباس منقولست كه مراد مقسماناند كه وقت ورود قوافل متفرق ميشدند و هر فرقه بر عقبهء از عقبات مكه مىنشستند و به اقوال مختلفه و اقاويل كاذبه ايشان را از صحبت حضرت رسالت ( ص ) تنفير مينمودند حق سبحانه ايشان را لعنت كرد و فرمود كه * ( الَّذِينَ هُمْ ) * دروغگويان آنانند كه ايشان * ( فِي غَمْرَةٍ ) * در جهلى كه غامر ايشانست و فرو رونده در جميع جوانب ايشان * ( ساهُونَ ) * غافلاناند و بىخبران از اوامر و نواهى الهى و بجهة نهايت جهالت و غايت غفلتست كه بر سبيل استهزا و سخريت * ( يَسْئَلُونَ ) * پرسند از پيغمبران و مؤمنان كه * ( أَيَّانَ ) * كى خواهد بود * ( يَوْمُ الدِّينِ ) * واقع شدن روز جزا كه خداى شما بر وقوع آن سوگند ياد كرده و گفته كه ان الذين لواقع بدانكه ظاهر كلام اگر چه مقتضى آنست كه احيان در موقع ايان باشد زيرا كه ظرف حدثان احيان است نه ايان ليكن چون ايان يوم الدين در تقدير ايان وقوع يوم الدين است پس ايان در موقع خود باشد و قوله * ( يَوْمَ هُمْ ) * جواب سؤال مذكور است و منصوب بفعل مضمر و سؤال دالست بر حذف آن و تقدير اينكه يقع الجزاء يومهم يعنى واقع شود جزا در روزى كه ايشان يعنى كافران * ( عَلَى النَّارِ ) * بر آتش دوزخ * ( يُفْتَنُونَ ) * سوخته شوند و بدان معذب گردند و ميتواند بود كه يومهم خبر مبتداى محذوف باشد و تقدير كلام اينكه هو يومهم و فتح آن به اعتبار اضافه آن باشد به غير متمكن كه جمله است يعنى آن روز روز ايشانست كه بر آتش دوزخ سوخته گردند و مفتون از فتن مشتق است بمعنى احراق و از اينجاست كه سبويى كه بسيار آتش ديده باشد آن را فتين مىگويند و عكرمه گفته كه هم چنان كه ذهب بسبب غشى كه در او است به آتش مفتون ميگردد كفار نيز بسبب غش عقيدهء باطله در آن روز به آتش مفتون شوند و در حين احراق ملائكه به ايشان گويند * ( ذُوقُوا ) * بچشيد شما * ( فِتْنَتَكُمْ ) * سوختن خود را اينكلام در محل حالست و تقدير آنكه مقولا لهم هذا القول يعنى ايشان در آن روز معذب شوند در حالتى كه