كنيد از ايشان از هجرت و بغوايل و مكايد و تملق و تضرع ايشان فريفته مشويد تا شما را از راه نبرند و از هجرت كه مثمر حصول روضات جنانست باز ندارند اين آيه كه بايشان رسيد هجرت كردند و چون به مدينه رسيدند ديدند كه ياران مهاجر كه پيش از ايشان مهاجرت كرده بودند هر يك فقيهى كامل و دانايى فاضل شده بودند قصد و عقوبت زن و فرزندان خود كردند و گفتند كه ما به جهت شما از علم و فضل بىبهره مانده‌ايم و بدين سبب از ايشان نفقه باز گرفتند و مراسم مرحمت و شفقت فرو گذاشت كردند حق سبحانه فرمود كه * ( وَإِنْ تَعْفُوا ) * و اگر عفو كنيد از ذنوب ازواج و اولاد به ترك معاقبت ايشان * ( وَتَصْفَحُوا ) * و روى بگردانيد از معاتبهء ايشان در آنچه از ايشان صادر بود * ( وَتَغْفِرُوا ) * و بپوشيد آن را و عذر ايشان بپذيريد * ( فَإِنَّ اللَّه ) * پس بدرستى كه خداى * ( غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * آمرزنده و مهربان است از ايشان در گذرد و با شما همان معامله كند كه با ايشان بجاى آوريد از عفو و صفح و مغفرت و مع ذلك مزيت تفضيل بر شما كرامت فرمايد و در روايت ديگر واقع شده كه ازواج و اولاد بايشان ميگفتند كه شما بكجا ميرويد و چرا ديار خود و عشيره و اموال خود را واميگذاريد مهاجران برايشان غضب كردند و گفتند اگر خداى ما و شما را در دار هجرت با هم جمع كند هرگز چيزى از ما بشما نرسد و چون هجرت كردند منع انفاق نمودند حق سبحانه اين آيه فرستاد و در آن حث ايشان فرمود بر عفو و غفران و صلهء رحم و احسان و بعضى گفته‌اند كه عوف بن مالك اشجعى صاحب اهل و ولد بود چون خواست كه بغزا رود ازواج و اولاد در او آويختند و آغاز تضرع و زارى كردند و گفتند ما را بكه ميگذارى ما بىتو چگونه زندگانى كنيم عوف درصدد آن شد كه ايذا و آزار بايشان رساند حق سبحانه اين آيه را انزال فرمود و منع او نمود از ايذا و گويند كه عفو و صفح عام است نسبت بهر كسى كه تعدى كند خواه از اقربا باشد يا نه و و محققان گفته‌اند كه عداوت زوجات و اولاد به آن اعتبار است كه بعضى زوجات تمنى موت ازواج خود مىكنند و برخى از اولاد آرزوى مرگ والد خود مىنمايند تا مال او را تصرف كنند و شبههء نيست در آنكه هيچ عدويى بدتر از آن كس نيست كه تمناى موت غير خود خود كند تا مال او را برداردنَّما أَمْوالُكُمْ جز اين نيست كه مالهاى شما أَوْلادُكُمْ و فرزندان شماتْنَةٌ آزمايش است تا ظاهر گردد كه كدام از شما محبت حق را برايشان اختيار كند و كدام دل در مال و ولد بسته است و از محبت الهى كرانه ميگيرد يا آنكه ايشان موجب بلا و محنتاند و سبب رياضت و مشقت چه به جهت ايشان تكليف زياده مىشود كه مقصر آن مستوجب عقاب و عذاب ابدى ميگردد و هيچ بلائى اعظم از اين نيست اللَّه عِنْدَه و خداى نزديك او استجْرٌ عَظِيمٌ مزدى بزرگ مر