* ( كَفَرُوا ) * و آنان كه نگرويدند بوحدانيت خدا و رسالت سيد انبيا ( ص ) * ( وَكَذَّبُوا بِآياتِنا ) * و تكذيب كردند آيتهاى ما را كه قرآنست يا معجزات پيغمبر آخر الزمان را * ( أُولئِكَ ) * آن گروه شقاوت آثار تبه روزگار * ( أَصْحابُ النَّارِ ) * ياران دوزخند و ملازمان نيران * ( خالِدِينَ فِيها ) * در حالتى كه باقىماندگان باشند در آن كه هرگز نميرند تا از آن عقوبت برهند * ( وَبِئْسَ الْمَصِيرُ ) * و بد جاى بازگشتن است دوزخ بعد از آن به جهت تسلى و دلخوشى اصحاب مصايب و ارباب نوايب ميفرمايد كه * ( ما أَصابَ ) * نرسد به هيچ كس * ( مِنْ مُصِيبَةٍ ) * هيچ مصيبتى از مصايب * ( إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه ) * مگر بفرمان خداى و ارادهء او و مراد هر مصيبتى است كه از خدا ببنده رسد از بيمارى و سختى و قحطى و موت اهل و ولد و تلف مال و مثل آن و چون علم او به همه مصايب محيط است و قدرت او بجميع نوايب شامل اگر خواهد آفريدگان را از آن سالم مىتواند داشت ليكن براى اصلاح حل بندگان و امتحان بصبر و ثبات بر آن رفع بليه نميكند از ايشان و باعث تسلى اهل مصيبت در اين آيه آنست كه چون دانستند كه اين مصيبت و بليه مراد اللَّه است بجان قبول آن ميكنند و از وقوع آن اضطراب نمينمايند و ميتواند بود كه مراد مطلق مصيبت باشد چه ظلم ظالم و غير آن از ساير بلايا كه از مخلوق ببنده ميرسد چون كه بدون اقدار و تمكين كه از جانب او سبحانه است متصور نيست و وى تعالى دفع وقوع آن نفرموده فكان كه آن مصيبت و بلا باذن او سبحانه بر او واقع شده و لهذا بعضى گفته‌اند كه معنى الا باذن اللَّه اينست كه الا بتخليه اللَّه بينكم و بين من يفعلها يا آنكه مراد به اذن خدا علم او سبحانه باشد يعنى هيچكس را مصيبتى نيست الا كه او سبحانه عالمست به آن * ( وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّه ) * و هر كه بگرود به خدا و رسول و اعتقاد كند به آنچه از قبل او سبحانه كه به او ميرسد خير و صلاح او در آنست * ( يَهْدِ قَلْبَه ) * راه نمايد خدا دل او را يعنى ثابت گرداند دل او را بر ايمان يا مزيت لطف را بر او كرامة فرمايد يا بسبب آن دل او منشرح شده طاعات و خيرات را زياده كند و ابن عباس گفته كه راه نمايد دل وى را بكلمهء استرجاع تا در وقت مصايب بقول إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ مترنم شود و رضا به قضا داده خود را تسليم نمايد و از ابو بكر وراق مرويست كه راه نمايد دل وى را بصبر و شكر تا در نعمت شكر كند و در مصيبت صبر نمايد و ضحاك گفته كه دل او را مهتدى سازد تا بداند كه آنچه بوى خواهد رسيد از وى در نگذرد و آنچه نخواهد رسيد از آن برى خواهد بود و گفته‌اند مراد آنست كه هر كه تصديق نمايد خداى را در وقت نعمت و بداند كه آن از فضل خدا است حقتعالى راه نمايد دل او را بشكرگذارى آن و هر كه اذعان