الملا فتح الله الكاشاني
297
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي )
فريضه بخواند روز قيامت اينسوره شافع او شود و شاهد عدل باشد بر اعمال صالحه او نزد آن كسى كه اجازهء شهادت او داده باشد و از او مفارقت نكند تا آنكه ببهشتش در آرد و ببايد دانست كه چون او سبحانه ختم سورهء منافقين نمود بامر بطاعت و نهى از معصيت افتتاح اينسوره كرد ببيان حال مطيع و عاصى بقوله * ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ يُسَبِّحُ لِلَّه ) * به پاكى و پاكيزگى ستايش مينمايد مر خداى را * ( ما فِي السَّماواتِ ) * آنچه در آسمانها است از روحانيات * ( وَما فِي الأَرْضِ ) * و آنچه در زمينها است از جسمانيات تسبيح مكلفان بقولست و تسبيح غير ايشان بدلالت چه آنها دالند بر كمال قدرت و علم و استغناى او سبحانه * ( لَه الْمُلْكُ ) * مر او راست پادشاهى مطلق چه خالق ارض و سما و ما بينهما او است * ( وَلَه الْحَمْدُ ) * و مر او راست ستايش زيرا كه نعمت آفرينش و پرورش از او است افراد ملك و حمد بذكر به جهت دلالتست بر اختصاص اين هر دو به او سبحانه بحسب حقيقت زيرا كه اوست مبدع جميع انبيا و مربى همه ممكنات و اصول جميع نعم و فروع آن از فيض عميم او است و ملكيت غير او جز تسلط و استرعا نيست از جانب جناب او و حمد غير او به اعتبار جريان نعم او سبحانه است بر يد او * ( وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ) * و او بر همه چيزها تواناست از ايجاد معدوم و افناى موجود و تغيير و تبديل آنها بر وفق حكمت و مقتضاى مصلحت چه نسبت ذات او بر همه اشيا على السويه است * ( هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ ) * او آن كسيست كه بيافريد شما را اى آدميان و از عدم بوجود آورد * ( فَمِنْكُمْ كافِرٌ ) * پس بعضى از شما ناگرويدهاند بخالقيت او چون دهريان و طبيعيان يا بوحدانيت او چون مشركان * ( وَمِنْكُمْ مُؤْمِنٌ ) * و برخى او شما باور دارندهاند آفريدگارى و يكتايى او را چون اهل ايمان يا بعضى از شما كافراند در باطن و مؤمن در ظاهر چون منافقان يا به عكس چون عمار يا سر و امثال آن يا كافراند به خدا و مؤمن بكواكب چون اهل انواء يا به عكس و اول عموم آيتست بر ظاهر خود پس معنى آن باشد كه مكلفان بر دو قسماند بعضى متصفاند بصفت كفر على جميع انواعه و بعضى متسم به سمت ايمان و تقديم كفر بر ايمان به اعتبار اغلبيت و اكثريتست خلاصهء كلام آنست كه خداى آن كسى است كه بر شما تفضل نموده اصل نعم خود را و آن خلق و ايجاد است از عدم و به جهت اين بر شما