* ( مُهِينٌ ) * پس مر ايشانراست عذابى خواركننده اين وعيد ثانيست بصفتى ديگر از عذاب روز قيامت و گويند كه اول ايما است به عذاب قبر و ثانى اشعار به عذاب آخرت مرويست كه مردى از اهل نفاق گفت كه ما به واسطهء اموال كثيره و اولاد متعدده در روز قيامت منصور باشيم و از عذاب و هلكات آن روز فايز و رستگار حق سبحانه فرمود كه * ( لَنْ تُغْنِيَ ) * هرگز دفع نكند و باز ندارد * ( عَنْهُمْ ) * از ايشان در روز قيامت * ( أَمْوالُهُمْ ) * مالهاى ايشان * ( وَلا أَوْلادُهُمْ ) * و نه فرزندان ايشان * ( مِنَ اللَّه شَيْئاً ) * از عذاب خدا چيزى را * ( أُولئِكَ ) * آن گروه منافقان * ( أَصْحابُ النَّارِ ) * ياران و ملازمان دوزخاند * ( هُمْ فِيها خالِدُونَ ) * ايشان در آن جاويدانند يعنى منافقان نيز در خلود نار مثل كافران خواهند بود بلكه دركهء ايشان از مشركان زيرتر خواهد بود و عذاب ايشان سختتر * ( يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّه جَمِيعاً ) * ياد كن آن روز را كه برانگيزد خداى تعالى منافقان را از قبور و با ايشان گويد كه چرا در دنيا ايمان نياورديد و تصديق نكرديد بجنان * ( فَيَحْلِفُونَ لَه ) * پس سوگند خورند براى خدا بر ايمان و اخلاص خود * ( كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ ) * هم چنان كه سوگند ميخورند براى شما اى اهل اسلام و ميگويند كه ما با شمائيم * ( وَيَحْسَبُونَ ) * و پندارند ايشان در آن روز * ( أَنَّهُمْ ) * آنكه ايشان * ( عَلى شَيْءٍ ) * بر چيزىاند يعنى پنداشت ايشان آن باشد كه بسبب آن سوگند دروغ نفعى و فايدهء در آن روز بايشان خواهد رسيد مراد آنست كه تمكن و توغل نفاق در نفوس ايشان بحيثيتى است كه در آخرت نيز با ايشان باشد و زايل نگردد و به جهت آن تصور كنند كه خداى علم ندارد بايمان كاذبهء ايشان هم چنان كه در دنيا با مؤمنان اين نوع تصور ميكردند و نظير اينست قوله تعالى وَلَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْه وَإِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ قوله وَاللَّه رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ و گويند غرض ايشان از اين گفتار آن باشد كه تا مؤمنان بر صراط توقف نمايند تا اقتباس نور از ايشان كنند و از حسن منقولست كه در قيامت مواطن متعدده باشد در بعضى مواطن منافقان بر قبح كذب خود واقف باشند و هيچ نگويند و در موطن ديگر چون مدهوشان و متحيران باشند و مانند صبيان بكلام دروغ و غير دروغ تكلم نمايند و در اين موضع سوگند خورند كه ايشان بر خير بوده‌اند و بعضى مفسران كاذبون را بمعنى خايبون تنزيل نموده‌اند كما يقال كذب ظنه أي خاب امله يعنى ايشان در آن روز نوميد باشند از رحمت الهى و صاحب طبرسى آورده كه اين كلام وصف حال ايشان است در دنيا يعنى اهل نفاق ميپندارند كه ايشان بر راه راستاند در دنيا * ( أَلا ) * بدانيد اى اهل