با رسول خدا محاوره كرد بطريقى كه ما بعضى از آن نشنيديم و بر خداى هيچ از آن پوشيده نشده و بدانكه چون خوله در حين مخاطبه به حضرت رسول ( ص ) اتيان نموده بمقدمات مشهوره كه در نفس الامر حجت نيستند بر احكام شرعيه از اينجهت حق سبحانه كلام او را تسميه نمود بمجادله چه قياس جدلى مركبست از مقدمات مشهوره يا مسلمه بعد از آن ميفرمايد كه * ( الَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْكُمْ ) * آنان كه ظهار كنند از شما * ( مِنْ نِسائِهِمْ ) * از زنان خود يعنى گويند بزن خود كه تو بر من چون پشت مادر منى * ( ما هُنَّ ) * نيستند آن زنان ايشان در حقيقت * ( أُمَّهاتِهِمْ ) * مادران ايشان چه ميان اين زنان و مادران مباينتى عظيم است و به گفتن اينكلمه مادر ايشان نميشوند ذكر منكم توبيخ است مر عربرا و تهجين عادت ايشان در ظهار زيرا كه اين از ايمان اهل جاهليت است نه از امم ديگر پس تعليل نفى مشابهات زوجات بامهات مىكند به اينكه * ( إِنْ أُمَّهاتُهُمْ ) * نيستند مادران ايشان * ( إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ ) * مگر زنانى كه زاده‌اند ايشان را پس در حرمت بمثابهء ايشان نيستند مگر زنانى كه حق سبحانه ملحق بايشان گردانيده از ازواج نبى و مرضعات پس معلوم شد كه بسبب تشبيه مذكور زوجه مادر نميشود حقيقت و ظاهر تعليل يعنى قوله * ( إِنْ أُمَّهاتُهُمْ ) * الخ مشعر است بر عدم وقوع ظهار اگر تشبيه وجه بام رضاعى باشد به جهت عدم توليد و اصح اقوال وقوع آنست لقوله ( ص ) يحرم من الرضاع ما يحرم من النسب و اما اگر تشبيه به غير ام باشد از محرمات نسبيه چون اخت و عمه و غير آن اظهار واقع مىشود نزد ابى حنيفه و نخعى و حسن و اوزاعى و لكن نزد ما آنست كه اگر به صيغه ظهر باشد واقع مىشود و الا فلا بخلاف شافعى كه اقتصار مىكند بر ام و قتاده و شعبى نيز بر ايناند و اگر تشبيه زوجه بمحرمات مصاهره باشد خواه مؤبد و يا غير مؤبد نزد ما ظهار واقع نميشود و نزد حنفى واقع مىشود پس حق سبحانه اظهار انكار مىكند بقوله * ( وَإِنَّهُمْ ) * و بدرستى كه مردان مظاهر * ( لَيَقُولُونَ ) * هر آينه ميگويند * ( مُنْكَراً مِنَ الْقَوْلِ ) * انكار كرده شده از سخن يعنى سخن ناشناخته و نادانسته در شرع چه احكام شرعيه منكر آنست * ( وَزُوراً ) * و دروغ و باطل و منحرف از حق زيرا كه هرگز زوجه مادر نباشد * ( وَإِنَّ اللَّه لَعَفُوٌّ ) * و بدرستى كه خداى تعالى عفوكننده است مر گناه توبه كنندگان را از اين قول * ( غَفُورٌ ) * آمرزنده مر ايشان را بايجاب كفاره و ببايد دانست كه ظهار در عرف فقهاى ما تشبيه زوجهء دايمه است يا منقطعه بنا بر قول قوى بما دريا احد محرمات نسبا يا رضاعا و صيغهء آن انت على كظهر امى است يا هذه على يا زوجتى