تعالى لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَزِيادَةٌ يا مراد جنة روحانى يا جنت جسمانى باشد و گويند جنتى از ذهب باشد و جنتى از فضه و نزد بعضى يكى از ياقوت سرخ و ديگرى از زبرجد سبز و خاك آن از كافور و عنبر و گلش از مشك ازفر يا بهشتى در داخل قصر و ديگرى در خارج آن هم چنان كه مشتهى انسانست در دنيا مرويست كه از حضرت امير المؤمنين ( ع ) چون عمرو عبد ود را بكشت به او گفتند كه از او نترسيدى فرمود كه و كيف يخاف سوى اللَّه من لم يعبد سواه طرفة عين ابراهيم ادهم گفت سالى به حج مىرفتم و از راه دور افتادم شخصى مهيب و عجيب را بديدم از او بترسيدم و گفتم به او أ جني انت ام انسى جواب داد كه تو مؤمنى يا كافر گفتم مؤمن گفت دروغ مىگويى اگر مؤمن بودى از غير خدا نترسيدى حاصل هر كه در جميع امور از خداى خايف باشد او را در آخرت دو بهشت دهند و در موضح آورده كه او را دو باغى دهند از باغهاى بهشت كه يكى صد ساله راه باشد و در ميان هر باغ پسران خوش و حوران دلكش باشند * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما ) * پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه بهشتهاى متعدده ميدهد براى ترك معصيت و اداى طاعت * ( تُكَذِّبانِ ) * تكذيب ميكنيد پس وصف جنتين مينمايد بقوله * ( ذَواتا أَفْنانٍ ) * يعنى آن دو جنت خداوندان شاخهايند و افنان جمع فنن است كه عبارتست از غصنه كه از فروغ شجر منشعب مىشود و تخصيص اين بذكر بجهة آنست كه آن موجب اوراق و اثمار كثيره است و باعث حسن اشجار و منشأ امتداد ظل كه مستلزم استراحت است در تحت آن و از ابن عباس منقولست كه افنان بمعنى الوان نعم است و بنا بر اين جمع فن است بمعنى نوع يعنى آن دو بهشت خداوندان انواع نعمتهايند * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما ) * پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه بهشتهاى مشتمل به اشجار و اثمار يا مشتمل بر انواع نعم ببنده عطا ميفرمايد * ( تُكَذِّبانِ ) * انكار مىكنيد * ( فِيهِما ) * در اين دو جنت * ( عَيْنانِ ) * دو چشمه‌اند * ( تَجْرِيانِ ) * كه روان ميشوند كه هر جا بهشتيان اراده كنند در اعالى منازل يا اسافل آن يكى تسنيم و ديگرى سلسبيل و از حسن و عكرمه نقلست كه اين دو چشمه از آب زلال باشد و در معالم آورده كه يكى از آب صافيست و ديگرى از شراب لذيذ و گويند منبع اين هر دو چشمه كوهيست كه از مشك اذفر است و از ابو بكر وراق روايت كرده‌اند كه اين دو جنة يا اين هر دو چشمه كسى را باشد كه دو چشمه آب روان از دو چشم او جارى باشد جهة خوف عذاب حضرت بارى * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما ) * پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه چنين چشمه ها براى راحت و لذت شما روان كند * ( تُكَذِّبانِ ) * انكار و جحود ميورزيد * ( فِيهِما ) * در ايندو بهشت * ( مِنْ كُلِّ فاكِهَةٍ ) * از هر نوع ميوه ها * ( زَوْجانِ ) * دو صنفند كه متشاكل يكديگرند