فرشته از بنده دور نميشوند مگر وقت قضاى حاجة و خلوت و ابو هريره از رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده كه هيچ صحيفهء بر خداى تعالى عرض نكنند كه در اول و آخر آن فعل حسنى باشد الا كه او سبحانه فرمايد كه آنچه در ميان اين دو طرفست بوى بخشيدم انس روايت كرده از حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم كه چون بندهء از بندگان مؤمن فوت شود آن دو فرشته گويند كه بار خدايا قبض روح فلان بندهء مؤمن نمودهء ما بكجا رويم و بچه امر مامور شويم خطاب آيد كه آسمان و زمين من مملو است از فرشتگان و آدميان و پريان و همه بعبادت من مشغولند شما نيز بر سر قبر آن بندهء مؤمن رويد و بتسبيح و تهليل و تكبير من اشتغال نمائيد و ثواب آن را در نامهء حسنات او بنويسيد تا روز قيامت و از اينجا معلوم شد كه اين دو فرشته حافظ بنده‌اند و كاتب اعمال وى تا حينى كه اجل منقضى شود * ( وَجاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ ) * و بياورد بيهوشى مرگ يعنى حاضر سازد شدت موت كه زايل كنندهء عقل است * ( بِالْحَقِّ ) * امر درست و راست را كه كتب الهى به آن ناطق است و انبيا به آن مبعوث يا موعود حق سبحانه را بتقدير مضافاى بموعود الحق بهر تقدير مراد امر آخرتست از بعث و نشور و غير آن از ساير احوال معاد و ميتواند بود كه مراد از حق كشف حال بنده باشد از سعادت و شقاوت وى و گويند مراد از آن حقيت ان وعدهء كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ است يعنى مستى مرگ آورد مرگ را و احتمال دارد كه باء باء تعديه نباشد و متعلق آن محذوف بود كه آن متلبسه است يعنى بيايد بيهوشى مرگ در حالتى كه متلبس باشد بحقيت امر و حينئذ با در اينجا مثل باء تنبت بالدهن باشد يا متلبس بحكمت و غرضى صحيح مانند قوله تعالى خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ و گفته‌اند كه باء بمعنى مع است يعنى بيايد سكرات موت با آنچه درست و راست است از امر آخرت و بعضى گفته‌اند كه معنى كلام بر تقليب است و تقدير اينكه و جاءت سكرت الحق بالموت تا دلالت باشد بر آنكه سكرات امريست محقق يعنى واجب حتمى و فرض لازمى كه مكتوب است برايشان و ايشان را از آن مفرى نيست و اشارت به آنكه سكرة متضمن حكمت و مصلحت است و در اين صورت با از براى تعديه است چه سكرت سبب زهوق روح است بجهة شدت آن يا بجهة آنكه چون موت در عقب آنست پس گوييا كه او موت را حاضر ساخته و مىتواند بود كه مراد از سكرت الحق سكرت اللَّه باشد كه بجهة تهويل و تفظيعشان آن به آن مضاف شده باشد و مؤيد معنى تقليب است قراءة ابو بكر و ابن مسعود چه ايشان به همين طريق تلاوت كرده‌اند و بر هر تقدير فرشتگان نزد اينحال او را گويند * ( ذلِكَ ) * اين مرگ * ( ما كُنْتَ ) * آن چيزيست كه بودى تو در زمان حيات كه * ( مِنْه تَحِيدُ ) * از آن ميگريختى يعنى ميترسيدى و مكروه ميشمردى ايراد اينكلام بعد از ذكر استبعاد كفار