كرد و به آتش دوزخ متصل ساخت و گفتيم با ايشان بالسنهء ملايكه * ( فَذُوقُوا عَذابِي ) * پس بچشيد و بكشيد عذاب مرا * ( وَنُذُرِ ) * و بيم كردن مرا يعنى عذابى كه لوط بفرمان من بيم ميكرد شما را وجه تكرار آنست كه اول در وقت طمس است و دوم نزد اهلاك تا در وقت هر عذابى تفريعى مجدد بوده باشد * ( وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ ) * و بدرستى كه سهل و آسان كرديم قرآن را مرجعى را كه عربى زبانند * ( لِلذِّكْرِ ) * براى فهم كردن معانى آن و دانستن اخبار گذشتگان * ( فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ ) * پس آيا هيچ پند شنوندهء هست كه بدان عبرت گيرد * ( وَلَقَدْ جاءَ ) * و بدرستى كه آمد * ( آلَ فِرْعَوْنَ ) * بفرعون و قوم او كه تابع وى بودند در كيش و قرابت * ( النُّذُرُ ) * بيم كردن و ترسانيدن از عذاب يا بيمكنندگان يعنى موسى و هارون ( ع ) و غير ايشان از پيغمبران و بنا بر اين معنى اگر چه رسول ايشان موسى و هارون بود اما چون كه منذريت مشتركست ميان همه انبيا پس تكذيب بعضى از ايشان كه موسى و هاروناند مستلزم تكذيب غير ايشان نيز باشد و مىتواند بود كه مراد به نذر آيات تسعه باشد كه موسى ( ع ) قبطيان را به آن بيم نمود و اكتفاء بذكر ايشان از ذكر فرعون بجهة معلوميت وجوب ارسال رسل است بفرعون بطريق اولى * ( كَذَّبُوا ) * تكذيب كردند * ( بِآياتِنا كُلِّها ) * به همه آيتهاى ما و بدان نگرويدند مراد آيات تسعه است يا جميع آيات پيغمبران بنا بر آنكه تكذيب بعضى تكذيب همه است * ( فَأَخَذْناهُمْ ) * پس گرفتيم ايشان را به عذاب كه آن غرق شدن ايشانست به دريا * ( أَخْذَ عَزِيزٍ ) * گرفتن كسى كه غالب باشد و هرگز مغلوب نباشد در گرفتن و عذاب نمودن از ايشان * ( مُقْتَدِرٍ ) * توانا بر اهلاك مشركان كه هيچ چيز او را عاجز نتواند ساخت و بعد از ذكر اخبار مكذبان و بيان نوع عذاب ايشان اهل مكه را تهديد ميفرمايد بقوله * ( أَ كُفَّارُكُمْ ) * آيا ناگروندگان شما اى مشركان عرب * ( خَيْرٌ ) * بهترند در شدت و قوت و عدد و بمدد در كيش يا ملت * ( مِنْ أُولئِكُمْ ) * از اين گروه مكذبان كه مذكور شدند از قوم نوح و هود و صالح و لوط ( ع ) و قبطيان استفهام بر سبيل انكار است يعنى ايشان از آنان در قوت و سطوت و كثرت و ملت بهتر نيستند چون ايشان بچنگال عقوبت و عذاب گرفتار شدند پس چرا اينان معذب نتوانند شد * ( أَمْ لَكُمْ ) * يا آنكه مر شما راست اى مشركان * ( بَراءَةٌ فِي الزُّبُرِ ) * برائتى در كتابهاى سماوى يعنى برات سماوى كه نوشته شده باشد بر نام شما كه هر