در آسمانها و زمين است او را به آن وصف مىكنند نطقا و دلالت مراد آنست كه او سبحانه بر جميع السنهء خلايق و ادلهء همهء دلايل موصوف و معروف گشته به اينكه قادر است و عاجز نيست از انشاء و اعاده و غير آن از مقدورات كما دله عليه بقوله * ( وَهُوَ الْعَزِيزُ ) * و او است غالب بر هر مقدور كه از جملهء آن ابداء و اعادهء ممكناتست * ( الْحَكِيمُ ) * دانا بصواب كه همهء افعال او بر مقتضاى حكمت است و نزد زجاج مراد بقوله * ( وَلَه الْمَثَلُ الأَعْلى فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * اين است كه هو اهون عليه چه بيان فرموده براى آدميان كه هر چه بر شما دشوار و آسان است بر من اسهل و اهون است و ابن عباس فرموده كه مراد به اين مثل لَيْسَ كَمِثْلِه شَيْءٌ است و نزد مجاهد مثل قول لا إله الا اللَّه است و بنا بر معنى آن است كه مر او را است وصف اعلى كه آن وصف او است بوحدانيت و مويد اينقول است كريمهء * ( ضَرَبَ لَكُمْ ) * بيان كرد خداى تعالى براى شما * ( مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ ) * مثلى فرا گرفته شده از احوال نفسهاى شما كه اقرب امور است بشما تا به آن شما را معلوم شود كه حقتعالى را شريك نيست و آن مثل اين است كه * ( هَلْ لَكُمْ ) * آيا هست شما را اى آزادان * ( مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ) * از آنچه مالك شده است دستهاى شما يعنى از مماليك شما كه ملك يمين اند * ( مِنْ شُرَكاءَ ) * از انبازان * ( فِي ما رَزَقْناكُمْ ) * در آنچه روزى كرده‌ايم و داده‌ايم شما را از اموال و اسباب * ( فَأَنْتُمْ ) * پس شما و ايشان باشيد * ( فِيه سَواءٌ ) * در آن چيز يكسان يعنى چنانچه شما تصرف ميكنيد در مال و ملك خود ايشان نيز توانند كه در آن تصرف نمايند من اولى ابتدائيه است و ثانيه تبعيضيه و ثالثه مزيده براى تاكيد استفهامى كه جارى مجراى نفى است * ( تَخافُونَهُمْ ) * بترسيد از ايشان كه به تصرف در آن مستبد و مستقل شوند * ( كَخِيفَتِكُمْ ) * مثل ترسيدن شما آزادان * ( أَنْفُسِكُمْ ) * از نفسهاى خود يعنى از شريكان آزاد كه امثال شمايند ملخص معنى آن است كه آيا اى خواجگان راضى هستيد به آنكه شما بندگان را در مال و ملك خود شريك سازيد تا در تصرف در آن و تسلط بر آن مساوى يكديگر باشيد و در تفضل از استبداد و استقلال ايشان ترسان شويد هم چنان كه بعضى احرار از بعضى هراسانند از اين پس چون كه راضى نيستيد كه در آنچه من شما را روزى كرده‌ام بندگان شما با شما در آن شريك باشند و خوف آن داريد كه مستبد شوند و مستقل گردند در آن پس چگونه راضى ميشويد از براى من كه رب الارباب و مالك احرار و عبيدم كه بعضى از عبيد مرا شريك ميسازيد و بچه وجه روا ميداريد كه در آنچه من آفريده‌ام كسى با من شريك باشد از بندگان آفريدگان از سعيد بن جبير مرويست كه قريش در تلبيه ميگفتند كه اللهم لبيك