آن وضع آن تواند كرد و بعبارتى بيان تواند نمود كه مخبر باشد به آنكه آن چگونه بود * ( وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ ) * و گمراه كرد فرعون * ( قَوْمَه ) * گروه خود را در دين * ( وَما هَدى ) * و راه ننمود ايشان را اين تهكمست به او چه ميگفت كه ما اهديكم الا سبل الرشاد و گفته‌اند معنى آنست كه فرعون قوم خود را در دريا گم كرد و ايشان را راه بيرونشدن از آن ننمود و خود نيز راه نجات نيافت بلكه همه غرق شده به هلاكت ابدى گرفتار شدند و حقتعالى بعد از نجات بنى اسرائيل از دريا و اغراق فرعون و قوم او تعداد نعم فرمود بر بنى اسرائيل و گفت * ( يا بَنِي إِسْرائِيلَ ) * اى فرزندان يعقوب * ( قَدْ أَنْجَيْناكُمْ ) * بدرستى كه ما برهانيديم شما را * ( مِنْ عَدُوِّكُمْ ) * از دشمنان شما كه فرعون و قوم او بودند و ميتواند بود كه خطاب به بنى اسرائيل عهد رسول باشد بنا بر اين اسناد نجات بايشان به جهت آن باشد كه نجات آبا بسبب وجود ايشان شده فكان ايشاناند كه از غرق ناجى شدند و حيات يافته و بنوازش الهى مشرف شده و اول اوجه است و از اينقبيل است قوله * ( وَواعَدْناكُمْ ) * و وعده داديم شما را * ( جانِبَ الطُّورِ الأَيْمَنَ ) * به طرف راست كوه طور براى مناجات موسى و انزال تورية بر او و تعديه مواعده بر ايشان با آنكه آن مر موسى را بود يا مرو را و هفتاد كس از بنى اسرائيل را كه اختيار كرده بود بجهة ملابسه است چه مواعدهء موسى و نقباى ايشان ملابس و متصل بايشان بود * ( وَنَزَّلْنا ) * و فرو فرستاديم * ( عَلَيْكُمُ الْمَنَّ ) * بر شما ترنجبين را * ( وَالسَّلْوى ) * و مرغ بريان در وقتى كه در تيه سرگردان بوديد و تفصيل اين در سورة البقرة مذكور است و گفتيم * ( كُلُوا ) * بخوريد بر وجه اباحه * ( مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ ) * از پاكيزه ها يعنى حلالها كه شما را روزى كرده‌ام * ( وَلا تَطْغَوْا ) * و از حد در مگذريد * ( فِيه ) * در آن چيز يعنى به جهت اخلال بشكر آن چه شكر قيد نعمت موجود و صيد نعمت مفقود است و يا بجهة تعدى از حدود شرع كه آن صرف نعمت باشد در معصيت و يا در گذشتن از حدى كه مقرر كرده‌ايم در آن چون سرف و بطر و منع آن از اهل استحقاق و يا ستم مكنيد بر يكديگر يعنى هر يك زياده از حصهء خود مگيريد يا ذخيره منهيد براى روز ديگر و كلبى گفته كه حلال آن را به حرام مبدل كنيد كه اگر چنين كنيد * ( فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ ) * پس فرود آيد بر شما * ( غَضَبِي ) * خشم من و اين ماخوذ است از حل الذين اذا وجب اداؤه يعنى عذاب من لازم حال شما شود و عقوبت من بر شما واجب گردد * ( وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْه ) * و هر كه فرود آيد بر او * ( غَضَبِي ) * خشم من و