در كيل و وزن و زيان رسانندگان بحقوق مردمان به جهت تطفيف * ( وَزِنُوا ) * و بسنجيد اجناس را * ( بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ ) * به ميزان راست و عدل يعنى وزنى كه جامع ايفا و استيفا باشد و اختلاف اقوال در قسطاس در سورهء بنى اسرائيل مرقوم گشت و اين لفظ اگر عربيست پس از قسط ماخوذ است بر وزن فعلاس بتكرير عين و اگر نه بر وزن فعلا است و گويند اين به زبان رومى بمعنى عدل است * ( وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ ) * و كم مكنيد مردمان را * ( أَشْياءَهُمْ ) * چيزهاى ايشان را از حقوق ايشان و ايشان را از آن منع منمائيد * ( وَلا تَعْثَوْا ) * و غايت تباهى مجوئيد * ( فِي الأَرْضِ ) * در زمين ايكه بقتل و غارت و قطع طريق * ( مُفْسِدِينَ ) * در حالتى كه قصد فساد داريد عثى اشد فساد است بجز ابى بنيان و قتل و غارت و املاك زروع و ايشان به اين همه ارتكاب مينمودند و مع ذلك مرتكب انواع ديگر از فساد ميشدند شعيب ايشان را از جميع مفاسد نهى فرمود و به جهت مبالغه در منع اكتفاء به اين ننموده فرمود * ( وَاتَّقُوا الَّذِي ) * و حذر كنيد از عقوبت آن كسى كه بقدرت كامله * ( خَلَقَكُمْ ) * بيافريد شما را * ( وَالْجِبِلَّةَ الأَوَّلِينَ ) * و گروه پيشينيان را يعنى كسانى را كه مقدم بر شما بودند از خلايق و جبلة بمعنى خلقت است و در او مضاف مقدر است و تقدير آنست كه ذوى الجبلة كقولك و الخلق الاولين * ( قالُوا ) * گفتند اهل ايكه در جواب شعيب ع * ( إِنَّما أَنْتَ ) * جز اين نيست كه تو * ( مِنَ الْمُسَحَّرِينَ ) * از جادو كرده شدگانى يعنى از آنها كه ايشان را مرة بعد اخرى جادويى كرده باشند تا حدى كه عقل از ايشان محو شده و يا از آفريدگانى كه ايشان را سحر باشد كه ديه است يعنى ميان تهى و محتاج بطعام و شراب * ( وَما أَنْتَ ) * و نيستى تو * ( إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا ) * مگر آدمى مانند مادر صفات بشرية پس بچه چيز بر ما تفضيل ميكنى و دعوى رسالت ميكنى اتيان به واو كه جامع صفت مسحريت و بشريت است به جهت دلالت است بر آنكه شعيب جامع اين دو صفتست كه منافى رسالت است در تكذيب * ( وَإِنْ نَظُنُّكَ ) * و بدرستى كه گمان ميبريم ترا * ( لَمِنَ الْكاذِبِينَ ) * از دروغگويان در دعوى خود * ( فَأَسْقِطْ ) * پس فرود آر و بيفكن يعنى خداى خود را بگو تا بيفكند * ( عَلَيْنا ) * بر ما * ( كِسَفاً مِنَ السَّماءِ ) * باره از آسمان و ما را به آن هلاك كند و ميشايد كه اين جواب آن چيزى باشد كه امر بتقوى مشعر به آنست از تهديد يعنى چون تهديد عذاب ميكنى ما را پس قطعهء از آسمان بر سر ما فرود آور * ( إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ) * اگر هستى تو از راستگويان كه بر ما عذاب فرود