ايشان در اين معرض ايمان است به آنكه اگر اكثر ايشان يا نصف ايشان ايمان ميآوردند به عذاب مؤاخذه نميشدند و اشاره به اينكه عصمت قريش از مثل اين عذاب ببركت كسانى بود كه ايمان آورده‌اند از ايشان * ( كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ ) * تكذيب كردند قوم لوط عليه السّلام يعنى اهل مؤتفكات * ( الْمُرْسَلِينَ ) * پيغمبران را چون ابراهيم و لوط و غير ايشان از انبياء سابق * ( إِذْ قالَ لَهُمْ ) * چون گفت مر ايشان را * ( أَخُوهُمْ لُوطٌ ) * برادر ايشان لوط عليه السّلام مراد برادر نسبى است چنان كه مكرر مذكور شد و گويند مراد اخوت شفقت است زيرا كه ميان لوط عليه السّلام و اهل مؤتفكه علاقه نبود حاصل كه لوط عليه السّلام ايشان را گفت * ( أَ لا تَتَّقُونَ ) * آيا نميترسيد در ارتكاب معاصى عظيمه از خداى * ( إِنِّي لَكُمْ ) * بتحقيق كه من شما را * ( رَسُولٌ أَمِينٌ ) * فرستاده‌ام كه امينم در نصيحت يعنى نيكو خواه شماام و غرض من از اين محض هداية شما است نه غير آن * ( فَاتَّقُوا اللَّه ) * پس بترسيد از خداى در ترك استماع نصيحت من * ( وَأَطِيعُونِ ) * و فرمان بريد مرا در قبول موعظه * ( وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه ) * و نميطلبم شما را بر پندى كه مىدهم * ( مِنْ أَجْرٍ ) * هيچ مزدى تا بر شما گران آيد و آن را بسمع قبول استماع نكنيد * ( إِنْ أَجْرِيَ ) * نيست مزد من بر اين * ( إِلَّا عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ ) * مگر بر پروردگار عالميان و بعد از آن بر سبيل انكار و تقريع به ايشان گفت * ( أَ تَأْتُونَ الذُّكْرانَ ) * آيا مىآييد بمردان * ( مِنَ الْعالَمِينَ ) * از عالميان يعنى از ميان كسانى كه ما عداى شمااند از عالميان بذكران خلوت ميكنيد هم چنان كه با زنان كنند و غير شما در اين امر شريك شما نيست يا ميآييد بمردان از اولاد آدم با وجود فرط كثرت ايشان و غلبه اناث در ميان ايشان گوييا كه اناث را نمييابيد كه به اين امر شنيع و فعل قبيح اقدام مينمائيد و بنا بر تفسير اول مراد به عالمين هر كسيست كه نكاح كرده شود و بنا بر ثانى جميع آدميان * ( وَتَذَرُونَ ) * و مىگذاريد و دست باز ميداريد * ( ما خَلَقَ لَكُمْ ) * آن را كه آفريده است براى استماع شما * ( رَبُّكُمْ ) * پروردگار شما * ( مِنْ أَزْواجِكُمْ ) * از زنان شما اين بيان ما است اگر مراد به آن جنس اناث باشد يا از براى تبعيض اگر مراد عضوى مباح باشد از اناث پس بنا بر اين تعريض باشد به آنكه ايشان مثل اين عمل بزنان خود نيز ميكنند و چون اين امر در نهايت شناعت و غايت قباحتست از اين جهت فرمود كه * ( بَلْ أَنْتُمْ ) * بلكه شما * ( قَوْمٌ عادُونَ ) * گروهى هستيد از حد شهوت در گذشتگان كه با وجود ازواج به مباشرت رجال ميل داريد و ساير آدميان بلكه همهء حيوانات به اين ميل نمينمايند و يا از افراط نمايندگانيد