و باشد آن روز * ( يَوْماً عَلَى الْكافِرِينَ ) * روزى بر كافران * ( عَسِيراً ) * دشوار از شدت اهوال تقديم جار و مجرور براى افادهء حصر است يعنى شدت اهوال آن روز منحصر خواهد بود بر كافران اما بر اهل ايمان آسان خواهد بود و نهايت كايت و شدت آن بر مؤمنان به مقدار كلفتى خواهد بود كه در اداء نماز در دنيا يافته باشند * ( وَيَوْمَ ) * و ياد كن روزى را كه از فرط حسرت و ندامت * ( يَعَضُّ الظَّالِمُ ) * خايد ستمكار تبه روزگار * ( عَلى يَدَيْه ) * بر دستهاى خود يعنى دست خود را بدندان گزد چنان كه متحسران از فرط حسرت عض يدين و اكل بنان و خرق اسنان و مانند آن كنايه‌اند از غيظ و حسرت زيرا كه اينها از روادف غيظ و حسرت اند و مراد به ظالم جنس است پس هر كه از حد شرع تجاوز كرده باشد بكفر يا فسق روز قيامت بعض يد مشغول خواهد بود و از ابن عباس مرويست كه اين آيه دربارهء عقبه بن ابى معيط و ابى بن خلف آمد كه با يكديگر دوستى كردندى و عقبه را عادت بودى كه چون از سفر باز آمدى طعامى مهيا كردى و اشراف قوم را حاضر كرده ضيافت نمودى و او بسيار با سيد ابرار ( ص ) مجالست كردى روزى بنا بر عادت خود از سفر باز آمد و مردمان را بضيافت خود طلبيد و بسبب مجالست قديمى و قرب جوار حضرت سيد ابرار را طلبيد چون طعام حاضر ساخت فرمود تا كلمتين شهادتين نگويى از طعام تو نخورم عقبه گفت ( اشهد ان لا إله الا اللَّه و ان محمد رسول اللَّه ) پس رسول ( ص ) طعام او را بخورد و اين سخن بابى بن خلف رسيده نزد وى آمد و او را ملامت كرد و گفت مگر از دين برگشتهء كه سخن محمد ( ص ) را ميشنوى و كلمه مىگويى گفت من از دين خود برنگشته‌ام و اما مردى در سراى من آمد و گفت به هيچ وجه طعام تو نخورم مگر گاهى كه اين كلمه بگويى مرا عار آمد كه مهمان من طعام ناخورده از خانه بيرون رود پس من براى خاطر او اين كلمه بگفتم تا طعام مرا بخورد ابى ملعون گفت از تو راضى نميشوم تا آنكه او را تكذيب كنى و آب دهن در روى او اندازى عقبه گفت چنين كنم پس بنزد پيغمبر ( ص ) آمد و آن حضرت در دار الندوه در سجده بود آب دهن حواله روى دل آراى وى كرد و از ضحاك منقولست كه آب دهن او دو شعلهء آتش جانسوز گشت و بدان حضرت نرسيده بر وى باز آمده و هر دو طرف روى او بسوخت و تا زنده بود آن داغها مينمود القصه حضرت رسول ( ص ) گفت اى عقبه تو را نميبينم كه از مكه بيرون روى مگر كه سر ترا بشمشير برداريم پس در غزوهء بدر عقبه را اسير كردند و بعد از انقضاى حرب حكم حضرت رسالت پناهى ( ص ) بقتل او صادر شده بر دست امير المؤمنين كشته گشت و اما ابى بن خلف را رسول ( ص ) بدست خود بكشت در حين مصاف و اين آيه در شأن عقبه نازل شد مضمون آن كه آن ظالم در روز قيامت بسيار بخايد سر انگشت ندامت و در تفسير اهل البيت ( ع ) واقع شده كه اين آيه دربارهء يكى از دشمنان اهل بيت رسول ( ص ) نازل شده و از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايتست كه ليس