اى ( هم طوافون ) يعنى بندگان طواف كنندگانند و گردندگان بر شما براى خدمت پس هميشه نتوانند كه دستورى طلبند از شما * ( بَعْضُكُمْ عَلى بَعْضٍ ) * جار و مجرور متعلق بطايف مذكور است و يا بعضكم فاعل يطوف محذوف اى ( بعضكم طايف على بعض ) با يطوف بعضكم على بعض يعنى بعضى از شما طواف كنندگانند بر بعضى يعنى ممالكى بر مولى او يا طواف ميكنند برخى از شما بر برخى اين دو جمله استينافست براى بيان عذر مرخص در ترك استيذان كه آن مخالطه است و كثرت مداخله و در اين دليل است بر تعليل احكام و همچنين است فرق ميان اوقات ثلثه و غير ان به آنكه آن اوقات عوراتست چه اين نيز دال است بر تعليل احكام * ( كَذلِكَ ) * مانند اين تبيين و روشن كردن * ( يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمُ الآياتِ ) * روشن ميسازد و بيان مىكند خدا بر ايشان دلايل حق و احكام شرع را * ( وَاللَّه عَلِيمٌ ) * و خداى دانا است بمصالح عباد * ( حَكِيمٌ ) * حكم كننده برعايت مراسم آداب يا محكم كار بر وجه حكمت ذكر اين آيه بعد از آيات مذكوره رجوع است بر تتمهء احكام سالفه بعد از فراغ از آيات داله بر وجوب طاعت در آنچه مذكور شد از احكام و غيره و از وعد بر ان و وعيد بر اعراض از آن و در كنز العرفان آورده كه در اين آيه چند فايده است اول آنكه حقتعالى بمؤمنين خطاب فرموده كه امر كنيد عبيد خود را و اطفال خود را كه تميز كنند ميان عورت و غير ان به آنكه طلب اذن كنند از ايشان در وقت ارادهء دخول آنها بر ايشان در اين اوقات ثلثه پس اين امر نسبت ببالغين تكليفست و نسبت به اطفال تمرين و آيهء يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا كه در اوايل سورهء مذكوره واقع شده امر است باستيذان عام و اين آيه امر است باستيذان خاص و در اينكه اماء در اين امر داخل باشند يا نه خلافست نزد بعضى آنست كه ايشان نيز به اين امر مامورند و ذكر ذكور كه مستفاد مىشود از * ( الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ) * به جهت تغليب است و نزد جمعى مامور نيستند و اين از باقر و صادق ( ع ) ماثور است چنان كه دانسته شد دوم آنكه تخصيص اينسه وقت به جهت آنست كه در اين اوقات مظنهء كشف عورتست اما قبل از وقت فجر به جهت آنكه وقت قيام است از مضجع و تبديل لباس ليل به لباس يوم و اما وقت ظهيره زيرا كه وقت قيلوله است و مظنهء ظهور عورت و اما وقت عشا وقت تبديل لباس روز است به لباس شب سوم * ( لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلا عَلَيْهِمْ جُناحٌ ) * جواب سؤال مقدر است تقدير سؤال اينست كه چيست حكم اوقات ديگر كه وراى اين اوقات ثلثه است جواب اين است كه نيست بر مماليك و اطفال جناحى بر ترك استيذان به جهت زوال سبب استيذان كه آن مظنه كشف عورتست و ضمير در * ( بَعْدَهُنَّ ) * راجع باوقات ثلثه است چهارم آنكه * ( طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ ) * تعليل است بحسب معنى مر عدم استيذان را در ما عداى اوقات ثلاث به جهت آنكه استيذان در غير اين سه موضع مستلزم حرج