از دروغگويان است در آنچه رمى كرد مرا به آن * ( وَالْخامِسَةَ ) * و گواهى پنجم * ( أَنَّ غَضَبَ اللَّه ) * آنكه غضب خدا * ( عَلَيْها ) * بر آن زن * ( إِنْ كانَ ) * اگر باشد مرد * ( مِنَ الصَّادِقِينَ ) * از راستگويان در رمى رفع خامسه بابتدائيه است و ما بعد از آن خبر و حفص بنصب خوانده معطوف بر اربع و خلاصهء معنى هر دو آيه آن است كه لعان مرد باينست كه چهار بار بگويد كه گواهى مىدهم به خدا كه من از راستگويانم در آنچه رمى كردم بزن خود و در بار پنجم گويد كه لعنت خدا بر من اگر از دروغ گويان باشم و لعان زن اينكه چهار نوبت كردم زن خود و دربار پنجم گويد كه لعنت خدا بر من اگر دروغ گويان باشم و لعان زن اينكه چهار نوبت گويد كه گواهى مىدهم به خدا كه مرد دروغ گويست بر آن چه مرا بدان رمى كرده نوبت پنجم گويد كه خشم خدا بر من اگر راستگو باشد اين مرد در رمى و هر بار اشاره بمرد كند و در كنز العرفان آورده كه در اينجا چند فايده است يكى آنكه كلام مذكور بر ظاهر خود نيست زيرا كه در او مشاكله است و حذف اما مشاكله بجهة آنكه مراد بشهادت اينجا قسم است و تسميهء قسم يا به جهت قيام قسم است در مقام شهادت شهدا هم چنان كه در باقى قضاياى شرعيه و بجهة مطابقة آن بقوله و لو لم يكن لهم شهداء و اما حذف زيرا كه تقدير اينست كه فان لم يكن لهم شهداء فشهادة احدهم يعنى يمين او قائم مقام شهدا است و قراءة اربع رفع بنا بر آنست كه خير مبتدا محذوفست اى هى اربع و بنصب بنا بر فعل محذوف اى يشهد اربع و كسى كه عارفست به عادت قران در حذف و اكتفاء بسياق كلام منكر اين حذف نميشود و نزد بعضى رفع آن بر اينست كه خبر شهادتست و تقدير اينكه فواجب شهادة احدهم اربع شهادات و نصب آن بر مصدريه اينقول ضعيف است اما اولا به جهت عدم قرينه بر حذف آن و اما ثانيا به جهت عدم نظير آن در كلام عرب چه مصدر منصوب نميشود بمصدر دوم آنكه صورت لعان اينست كه اول مرد چهار بار بگويد اشهد باللَّه انى لمن الصادقين فيما رميتها به پس يك بار بگويد كه لعنة اللَّه على ان كنت من الكاذبين فيما رميتها به و بعد از آن چهار بار زن بگويد كه اشهد باللَّه انه لمن الكاذبين فيما رمانى به پس بگويد يك بار كه غضب اللَّه على ان كان من الصادقين فيما رمانى به و به غير از اين صيغهء لعان جايز نيست به جهت عمل به صورت نص پس واجب است ايقاع لعان به اين الفاظ مذكوره بدون تغيير و تبديل با رعايت اعراب و موالات و ترتيب فحينئذ اگر تغيير كلمه نمايد يا حرفى از آن لعان او صحيح نباشد و واجب است كه بصيغهء عربى باشد و نزد حاكم شرع گويد و تعيين مرئه نمايد باشارهء يا تسميه صريحه سوم آنكه چون لعان بطريق مذكور تمام شود فرقة بينهما حاصل شود و حرام ابدى گردند و نزد ما احتياج نيست بطلاق حاكم و يا حكم او بفرقة و شافعى نيز بر اينست لقوله الملاعنان لا يجتمعان ابدا و ابو حنيفه گفته كه اين فرقة طلاق باينست و وقوع آن به حكم حاكم و تحريم آن مؤيد