و ملكيت و مالكيت مخصوص گردد به حضرت احديت * ( يَحْكُمُ ) * حكم كند بمجازات بدون شركت كسى * ( بَيْنَهُمْ ) * ميان بندگان از مؤمن و كافر * ( فَالَّذِينَ آمَنُوا ) * پس آنان كه گرويدند * ( وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * و كردند عملهاى ستوده * ( فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ ) * در بوستانهاى پر نعمتند بىرنج و تعب و محنت * ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا ) * و آنان كه نگرويدند * ( وَكَذَّبُوا بِآياتِنا ) * و تكذيب كردند مر آيتهاى ما را * ( فَأُولئِكَ ) * پس آن گروه * ( لَهُمْ ) * مر ايشان راست * ( عَذابٌ مُهِينٌ ) * عذابى خوار كننده و رسوا سازنده كه آن عذاب جحيم و عقاب اليمست ادخال فا در خبر ثانى دون اول تنبيه است بر آنكه اثابهء مؤمنان به جنات محض تفضل است از جانب او سبحانه و عقاب كفار مسبب از اعمال ايشان و لهذا فرمود كه لهم عذاب و نگفت هم فى عذاب در بعضى روايات آمده كه اين آيه دربارهء جماعتى آمد از كفار كه رسول ايشان را بگرفت و بزشتترين نوعى عقوبت كرد به جهت جزاى آنكه در روز احد بعضى مسلمانان را مثله كرده بودند * ( وَالَّذِينَ هاجَرُوا ) * و آنان كه هجرت كردند از مكه بمدينه و از ديار خود ببريدند * ( فِي سَبِيلِ اللَّه ) * در راه خدا يعنى در طاعت او و براى طلب رضاى وى * ( ثُمَّ قُتِلُوا ) * پس كشته شدند در جهاد با دشمنان دين * ( أَوْ ماتُوا ) * و يا مردند بى آنكه شربت شهادت چشيده باشند * ( لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّه ) * هر آينه روزى دهد خدا ايشان را * ( رِزْقاً حَسَناً ) * روزى نيكو كه نعيم بهشت است نه تعبى رسد ايشان را در تحصيل آن و نه علتى طارى شود در تناول آن و نه دغدغهء انقطاع باشد در آن تسويهء در شهادت و موت در وعد به جهت استواى آن هر دو است در قصد اصل عملى كه مهاجرت است در طلب مرضات اللَّه خالصا لوجه اللَّه چنان كه آورده‌اند كه بعضى از اصحاب سيد عالم ( ص ) بعرض رسانيدند كه يا رسول اللَّه ما جمعى از برادران دينى كه بجهاد ميرويم ايشان شهيد ميشوند و بعطيات الهى اختصاص مىيابند اگر چنان كه ما كه به قصد جهاد در مهاجرت با تو موافقت نموده‌ايم بميريم و شهيد نشويم حال ما چون باشد اين آيه فرود آمد كه چون همه در نيت جهاد متفقاند بهمهء ايشان رزق حسن كه جنت نعيم است عطا خواهيم فرمود گويند رزق حسن آنست كه چون آن را مشاهده كنند از غايت التذاذ نفس به آن نخواهند كه چشم از آن بردارند و به چيزى ديگر نگرند و اين مقدور غير او سبحانه نيست و لهذا فرموده كه * ( وَإِنَّ اللَّه ) * و بدرستى كه خداى * ( لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ) * هر آينه او است بهترين روزى دهندگان چه بىحساب و بىحصر و عدد روزى ميدهد از سلمان سلامان بن عامر روايتست كه اگر روزى دو جنازهء از معركهء جهاد بياوردند يكى