* ( بالِغُوه ) * ايشان رسانندگانند يعنى اجلى كه ايشان را در آن غرق گردانيم و يا اجل مقدر * ( إِذا هُمْ يَنْكُثُونَ ) * پس بى توقف ايشان عهد بشكستند اين جواب لما است و اذا مفاجاتست در موضع فاء مرويست كه از آن وقت كه موسى بر سحره غالب شد بيست سال با فرعون و قوم او ميكوشيد و ايشان را دعوت ميكرد و معجزات مينمود از ايشان متنفسى ايمان نياوردند * ( فَانْتَقَمْنا ) * پس ارادهء انتقام كرديم * ( مِنْهُمْ ) * از ايشان يعنى اراده نموديم كه ايشان را ببدترين عذاب معذب سازيم * ( فَأَغْرَقْناهُمْ ) * پس غرق ساختيم ايشان را * ( فِي الْيَمِّ ) * در دريايى كه قعر آن مدرك نميشد يعنى قلزم كه نزديك مصر بود * ( بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا ) * بسبب آنكه ايشان بدروغ داشتند آيتهاى قدرت ما را * ( وَكانُوا عَنْها ) * و بودند از تامل و تفكر در آن * ( غافِلِينَ ) * بى خبران يعنى اغراق ايشان بسبب تكذيب ايشان بود وعده فكر ايشان در آن تا كه ايشان هم چون غافلان گشتند از آن و گويند ضمير راجع است به نقمتى كه فانتقمنا دالست بر آن و يا معنى آنست كه ايشان از نزول عذاب غافل و بى خبر بودند و بنا بر معنى اول آيه وعيد است مر كفار و عصاة را كه اعراض ميكنند از آيات و بيان تفاصيل غرق شدن ايشان در سورة البقره مذكور شده و در سورهء آتيه نيز مذكور خواهد شد * ( وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ ) * و ميراث داديم گروهى را كه * ( كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ ) * بودند زبون و ضعيف شمردگان يعنى قوم بنى اسرائيل را كه به دست قبطيان درمانده بودند بعد از آنكه فرعون و اتباع او را هلاك كرديم ميراث داديم ايشان را * ( مَشارِقَ الأَرْضِ ) * جهات شرقى از زمين شام را * ( وَمَغارِبَهَا ) * و نواحى غربى از زمين شام * ( الَّتِي بارَكْنا فِيها ) * آن زمينى كه بركت كرده‌ايم در آن بارزانى و بسيارى محصولات يا اقدام انبياى عظام على نبينا و عليه السلام و آن زمين بيت المقدس است * ( وَتَمَّتْ ) * و تمام گشت و گذارده شد * ( كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى ) * وعدهء پروردگار تو كه نيكو بود يعنى مقرون بانجاز * ( عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ ) * بر بنى اسرائيل و آن نصرت آنها بود بر اعدا و تمكين ايشان در زمين كقوله نريد ان نمن الى قوله ما كانوا يحذرون و قوله * ( بِما صَبَرُوا ) * متعلق است به تمت يعنى انجاز اين وعده بسبب آن بود كه صبر كردند بر شدايد و مكاره * ( وَدَمَّرْنا ) * و خراب كرديم * ( كانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ ) * آنچه بود كه خواسته و راست كرده